Sei que teño o blog cheo de trapalladas. Debería facer limpeza, pero cústame quitar cousas do medio. Escolle ti o que che pareza e non fagas caso do resto.

6.12.21

Axuntar

Imaxe de "Axuntar" no Facebook

Os grandes gurús da comunicación saben ben, seguindo a Lakov, a importancia de apropiarse das palabras transparentes con connotacións positivas e endosarlle ó rival as que transmiten sensacións negativas.

É o que fixo hai anos a dereita corrupta cando conseguiu que as cabeciñas da xente identificasen "corrupción" co socialismo de Felipe González, daquela no poder, e é o que fai o fascismo que se apropia para si da palabra "libertad" como cabeceira dos seus colectivos e dos os seus medios de comunicación, nos que hai de todo menos iso.

Vénme todo isto á cabeza observando algúns movementos que se están dando ultimamente en Asturias en relación co debate sobre a oficialización das súas dúas linguas propias, o asturiano e o galego, a carón do castelán, que xa o é porque así se impón no artigo 3 da Constitución, sen discusión e sen debate ningún.

No medio de toda a algarada, aplaudo especialmente o nacemento de Axuntar, un colectivo que supoñemos promovido por Quique de Roxíos, a quen nunca se lle pagará suficientemente o seu labor continuado, sereno e atinado desde que, sendo un mozoulo, formou parte daquela ilusionante Mesa prá Defensa del Galego de Asturias e da Cultura da Comarca.

É moi intelixente a elección do nome por parte da xente de "Axuntar", porque ninguén poderá negar as boas sensacións que hai detrás dese verbo: unir, coordinar, traballar en común... Ademais, coñecendo a Quique, un sabe que non hai nada de impostura na proposta. Axuntarse é o que precisan todos os que realmente teñan interese en que as variedades lingüísticas autóctonas de Asturias non sigan esmorecendo; os que realmente teñan interese en que os seus falantes non sexan, na práctica, xente de segunda. 

Da súa parte teñen a razón e a lei, xa que incluso desde o Consello de Europa, informe tras informe condenan a escasa defensa da diversidade lingüística no estado español, por moito que o art. 3.3 da Constitución estableza que é un "patrimonio cultural que será obxecto de especial respecto e protección".

En contra, un le todos os prexuízos que en Galicia coñecemos desde hai moito tempo. Hai que contar con iso e desmontalos un a un coa forza da verdade e da razón. E cando se vaian desmontando, han crear outros coa mesma función: manter os privilexios de quen pode permitirse o luxo de vivir con normalidade sendo monolingüe en castelán. E haberá que seguir facendo pedagoxía para que tamén eses novos prexuízos queden en evidencia.

Polo que un vai vendo, a xente de Axuntar está falando con todos pero moi clariño, como cómpre facer. Agardamos que o seu labor non caia en terra erma porque "a forza de tanto amor non pode ser inútil".   

1.12.21

Darío Xohán Cabana e Ribadeo

 

FONTE: "Nós diario"

O 17 de novembro souben pola prensa do falecemento de Darío Xohán Cabana. Aínda que tiven a sorte de poder presentalo dúas veces actos públicos en Ribadeo, unha no instituto e outra na biblioteca municipal, tampouco tiven máis relación persoal con el. Así que non estou en condicións de engadir sobre a súa vida e sobre a súa obra nada que non poida localizar cunha simple busca en Google quen teña un mínimo de interese.

Con todo, non me resisto a deixar constancia da miña admiración pola súa obra e aproveito para reproducir aquí tres textos que teñen relación con Ribadeo, aínda que non son dos que máis sona teñen dos moitos que publicou o autor de Roás.

Se as miñas anotacións non están erradas, cos dous primeiros recibiu o 1º premio nun certame convocado pola Sociedade Filantrópico Dramática en 1980 e publicáronse en Vinte cadernos (poemas 1969-2002) (Ed. Xerais, 2003). Co último obtivo o terceiro premio na mesma convocatoria do ano seguinte e publicouse en en Recolleita, nunha edición non venal a cargo de El Correo Gallego.

O primeiro texto é un soneto homenaxe ó labor reposteiro das monxas co convento de Santa Clara. A voz poética loa as artes das monxas, pero detrás da devoción manifesta cremos ver unha chiscadela pícara que nos leva a cantiga irreverente que Fernand’ Esquío lle dedicou a unha abadesa que tamén era moi destra noutras artes ben distintas.

O segundo soneto canta o espírito emprendedor de Antonio Reimunde Ibáñez, que soubo ver riqueza onde outros só vían terra.

Por último, o terceiro poema, é un chamamento a que se planten viñas autóctonas na Mariña, para que nas celebracións da zona non haxa que brindar con viño de castes alleas, coma o albariño ou o mencia.

 Velaquí sos textos:

A UNHAS MONXAS DE CLAUSURA QUE FAN RIQUÍSIMOS CONFEITES

Señoras miñas do claustral contorno

que semellades flores delicadas

ou pálidas vasillas ciceladas

polo tempo, prezado e raro adorno;


señoras miñas –vento claro e morno-

das transparentes mans azucaradas,

donas da luz nas tardes dilatadas

amas do quente e mol sabor do forno;


señoras miñas da fariña triga,

sabedoras da ilustre ciencia antiga,

que versa sobre o almibre e sobre o mel;


señoras miñas do claustral retiro,

a vós envío, atal coma un suspiro

esta cantiga e mais un caravel.

 

ANTONIO REIMÚNDE IBÁÑEZ DESCRIBE A TERRA

E dixo Ibáñez: Hai na terra veas

de escuro mineral que nos agarda,

espaciosa abundancia doce e parda,

que espera forxas, moldes, panaceas.


E dixo Ibáñez: Hai na terra reas

de ferramentas que Vulcano garda,

e é necesario que a fogueira arda

pra xebrarmos da terra vis areas.


E dixo Ibáñez: Minas hai de terra

que serve ó home para facer xerra

na que gardar o noso viño doce.


É necesario, pois, que o forno quente

porque terá máis gloria toda a xente

polas cousas que o forno forxa e coce.

 

INVITACIÓN A PLANTAR VIÑAS NA MARIÑA

Volve plantar vides de ouro e verde

agudello e xerez do tempo vello

beira do mar de neboento cello

que tantos homes furibundo perde.


Volve encher as encostas de caíño,

ergue vizosas cepas de mencía,

socalcos pon en agra montesía

e dános gozo novo de bon viño.


Adorna a vella pedra en Mondoñedo

con acios mouros e follaxe mesta,

e nas montañas súpetas entesta

fortes pés pra formares bon viñedo.


Ensombreza moitísima follaxe

o finisecular suave engado

de Ribadeo, e estea o sol callado

no antigo froito, e de ouro o pencarraxe.


Que en Morás, cando volvan da balea,

os rudes mariñeiros fagan farra

ó redor dunha grande e bela xarra

do viño mariñao fermoso chea;


que en Sargadelos mollen as palabras

os fillos de Reimundo ó pé do torno

e refresquen o ardor do roxo forno

co viño antigo que de novo labras;


que o pescador que vai de noite ó mar

procurando a sardiña e o bocarte

tamén se beneficie da nobre arte

de facer doce a terra ó paladar;


que en Illa Pancha o túcero fareiro

beba o teu viño amodo e longamente,

e préceo no que val cando se sente

na tempestade cántabra senlleiro;


e que en Viveiro os ledos bebedores

non liben do ribeiro ou alvariño,

pero gocen estoutro alegre viño

dos mariñaos horteiros soñadores.


Non temas o Gran Sole frío e rude

que trae negra corrente de xeada;

varudo agricultor, non temas nada,

só a esperanza e a terquidade acude,


que algún día, do Navia montesío

deica Estaca de Bares e o Vicedo

hase de erguer froital o teu viñedo

contra fría corrente e vento frío;


e hanche ferver na adega negras cubas,

alquimia milagrosa que fai viño

do xerez, do agudello e do caíño

e tódalas doces nobres uvas.

2.10.21

"Resaibo amargo", de Lucía Ferro

Portada de "Resaibo amargo"

Con sorpresa e ledicia recibín a publicación de Resaibo amargo, de Lucía Ferro (acrónimo dos seus dous apelidos), a quen hai anos tiven nas aulas.

Digo que recibín esta publicación con sorpresa porque descoñecía as afeccións literarias de Lucía, e con ledicia porque sempre me gusta ter novas do meu alumnado de tempos atrás, e se é por motivos literarios, máis aínda, porque me fai supoñer que non provoquei que fuxisen ás alancadas das nosas letras.

Con oracións breves que dan axilidade e compensan a minuciosidade coa que se contan os feitos, Lucía adéntrase nun tema novidoso, que eu saiba, na literatura galega: o comportamento mafioso e sen escrúpulos da industria farmacéutica, que prioriza os beneficios sobre a saúde da xente.

De paso, adéntranos no tema da violencia doméstica, que neste caso se dá no seo dun triángulo feminino no que non todas as integrantes son o que parecen, ou si. En Resaibo amargo,  salvo en momentos puntuais, os homes teñen un papel secundario, aparecen ben dosificados complementando a trama e pouco máis.

A novela publicouse en papel e tamén en versión descargable para Kindle. Despois da súa lectura, o único resaibo amargo que me queda é que non se publicase nun selo que puxese máis esmero na edición e que, de paso, traballase ben a promoción e distribución da mesma. 

En calquera caso, parabéns a Lucía pola súa ópera prima, co desexo de que detrás veñan máis.

Mariana é unha xornalista coruñesa farta de escribir columnas e desmotivada co seu traballo. O estrés acumulado xunto coa inestabilidade da súa relación amorosa con Elena afectanlle a súa saúde. Tras meses de molestias físicas o seu corpo dálle finalmente un ultimatun: se non cambia, acabará mal. Mariana debe decidir como vai a transformar o seu día a día. No proceso coñece a Inês, unha brasileira que traballa como visitadora médica e que tamén arrastra os seus propios problemas coa empresa farmacéutica na que traballa. Conseguirán os seus obxectivos laborais? Acabarán coa súa propia vida no intento?

(Da web da editorial) 



20.9.21

Manuel Canto Lorido, poeta mariñao

 

Portada do libro

Entre os vellos papeis que Mamé conserva dos seus devanceiros, hai un exemplar de D’a Terra de Manuel Canto Lorido. Así descubrín eu este poeta, do que nunca oíra falar.

Investigando un pouco, souben que naceu en Riotorto, que en 1918 era mestre en San Miguel de Reinante e que despois exerceu na Pontenova. En San Miguel dirixiu o xornal El Eco de San Miguel, que chegou a ter subscritores alén mar.

D’a Terra imprimiuse en 1918 na imprenta Mancebo de Mondoñedo, cando o autor aínda non cumprira vinte anos. Aínda que Canto Lorido se declara admirador do xenio de Curros e de Cabanillas, nos 23 textos que compoñen o libro (22 poemas e un conto final) predomina o costumismo. 

Poema dedicado a Cabanillas

Tamén canta algún episodio que debeu ser sonado na época, como é a botadura no barco Electra na ría de Foz, poema ó que se atopan algunhas alusións na prensa recente.


Fragmento do poema mencionado

Canto á lingua, trata de reproducir a fala da súa zona, como fixeron outros naquel tempo, segundo confesa o propio Canto nunha introdución “Par’o leutor”:

Non retrato a Galicia ô xeito nin co-a fala de Rosalía nin Pondal, senón n-a maneira de falar que teñen n-a terra donde Noriega Varela -poeta castizo  hastra na-mais- bebeu a inspirazón cando pubricou o seu libro “Montañesas”.

Así mesmo, anuncia a próxima publicación doutro libro titulado Aluaradas d’a aldea se D’a terra ten boa acollida. Fose porque a acollida de D’a terra non foi a esperada ou por outro motivo, non temos noticias de que tal libro chegase a editarse.

Despois do seu destino na Pontenova, non sabemos que foi do Manuel Canto Lorido mestre nin do poeta. Tampouco temos noticia de El Eco de San Miguel, o xornal que dirixiu e que nos gustaría poder consultar.

--------------------------------------------

(IMAXES por xentileza de Mamé, que nos permitiu fotografar o libro)

10.6.21

Licor de Ribadeo para Don Celidonio

Cando en O porco de pé o Doutor Alveiros acabou sucumbindo ós encantos do poder máis indecente -e do amor-, e aceptou acudir á festa-paparota coa que os "súbditos" de Don Celidonio o agasallaron, atopou unha mesa onde non faltaba de nada:

E levouno arrastro ó comedor estilo español, onde estaban as persoas de respeto, arredor da gran mesa onde campaban inmensas tartas, colosais brazos de xitano, pasteis enormes, montañas de pastas, pasteis, masas [...] namentres nos apartados había botellas de xeres, tostado, porto, champán, coñac, benedictino, chartreuse, ron, anís, curaçao, xenebra, kumel, e caixas de cigarros.

O kummel (kümmel, kumel) é unha especie de augardente con orixe nos Países Baixos que seica tivo especial aceptación na zona do Báltico. Desde Riga houbo en tempos tráfico marítimo fluído co porto de Ribadeo e entre as mercadorías que de aló se traían estaba o kummel, que chegaba á península a través deste porto da beiramar do norte e distribuíase despois polo resto do país. Disque ese era o motivo polo que lle chamaban "licor de Ribadeo" a tan distinguida bebida nas tascas da capital.

Cóntanolo Cunqueiro en Papeles que fueron vidas e Cunqueiro das cousas de comer e beber seica entendía, aínda que tamén entendía de fabular, así que quen sabe... O conto é que el escribe:

Los marineros compraban en Riga especialmente el aguardiente perfumado de cominos, el kümmel, y lo traían al país. Tanto traían que el primer Kümmel que se bebió en España y en Galicia fue conocido como licor de Ribadeo, que los veleros ribadenses El joven Antoñito y Flora Paquita eran los máximos transportistas del sabroso licor.

Afortunadamente, Don Celidonio, que quería posuílo todo, non acaparou todas as reservas do licor de Ribadeo, porque eu teño oído que nalgunha casa ribadense aínda se conserva algunha botella desde aqueles tempos. Quen dera probalo! 

21.5.21

Francisco Lanza e Mark Twain

 

Portada da edición de As aventuras de Tom Sawyer, adaptada por F. Lanza

Este ano cúmprense o 50 aniversario da creación da Agrupación Cultural Francisco Lanza. Honrábase así, nos últimos anos do franquismo, a un ribadense destacado nas primeiras décadas do século pasado, que un día decidiu coller as maletas, coma moitos outros.

Antes diso, Francisco Lanza levara a cabo un intenso labor cultural na súa vila. Entre as súas iniciativas cómpre salientar a creación do semanario La Comarca del Eo, que aínda se publica cada sábado. Tamén colaborou na prensa galeguista da época (Revista Nós, etc.).

Na emigración continuou dedicándose ó xornalismo, pero tamén traballou como tradutor para a editorial Sopena.


Cando hai algúns anos estiven na casa-museo de Mark Twain descoñecía eu que Lanza era o responsable dunha adaptación de As aventuras de Tom Sawyer, traballo do que agora conseguín copia.

Trátase dunha edición de 139 páxinas, publicada en 1948 en Arxentina, con fermosas ilustracións de R. Andrino, en branco e negro a maioría; a cor, a portada e algunhas interiores.

Un exemplar ben atractivo, que lerei en canto haxa vagar.




7.3.21

Wolfram, wolfram!

Portada de ¡Wolfram, wolfram!

De pequeno, eu lía novelas do oeste e escoitaba historias do wolfram nas minas de Fontao. A diferenza non era moita: tanto nun caso coma no outro, as relacións humanas non se asentaban en documentos e a vida dunha persoa dependía de se o seu nome estaba escrito no ronsel dunha bala ou no gume afiado dunha navalla.

Despois, as historias do oeste trasladáronse máis ó oeste e o tabaco e a droga foron o novo ouro negro. A partir dos 80, lin unhas cantas novelas sobre este novo territorio comanche con epicentro no mar de Arousa. Pola contra, pouca literatura coñezo sobre o wolfram.

Hai pouco, atopei nunha librería de vello ¡Wolfram, wolfram!, de Carlos Caba. Resultoume moi atractivo o subtítulo, “La diplomacia en la bocamina”, aínda que despois a diplomacia escasease nas páxinas.

Atopei, iso si, escenarios coma os das historias que oía de pequeno: Fontao convertido nun salvaxe oeste onde os cartos circulaban a feixes nos tugurios da zona, identidades sempre sospeitosas, xente que se achegaba sen que ninguén puidese saber se tiña contra si a suave pel dunha tentadora meretriz ou a invencible man de ferro dunha espía nazi.

Oín, nunha ocasión, que nas tascas da Brea había quen lle limpaba as babas ó can con billetes de mil pesetas naqueles anos 40 do pan mouro, da fame. Anos despois, xa nos 90, coñecín en Lugo o dono dun concesionario que, ó ver “Silleda” na documentación do meu coche, díxome que no estraperlo do wolfram gañara el todos os cartos para montar o seu primeiro taller.

Carlos Caba, o autor do libro que me trae á cabeza todas estas lerias, seica foi un policía medio aragonés medio estremeño que estivo daquela destinado na zona, loitando contra o estraperlo do wolfram... ou implicado nel, calquera sabe. A novela publicouse no 47 en Bos Aires. Daba para un thriler rural deses que tanto se estilan ultimamente.

6.2.21

A métrica do ilusionismo

 


Din dun pobo

que para vivir de aluguer

vendeu o amencer

a néboa e a memoria

 

non son felices

(os homes

 

non lembran o sabor das bágoas)

O ano novo e a xentileza do autor trouxéronnos un catálogo que é un tesouro: A métrica do ilusionismo, de Caxigueiro.

É un fermosísimo exemplar editado pola Deputación de Lugo correspondente á exposición na que se fixo un percorrido por quince anos de creación deste artista polifacético, desde 2005 ata a actualidade.

No volume podemos observar a evolución no traballo de Caxigueiro, desde o predominio da escultura nos primeiros anos ata os últimos tempos, onde gañou presenza o verso, pasando pola fotografía, as instalacións e outras propostas artísticas que foi explorando ó longo dos anos. Pero sexa cal sexa a canle, detrás está sempre a mesma mirada, a que pousa os ollos na sociedade para cuestionar, denunciar, lamentar ou simplemente ver desde unha perspectiva distinta.

O volume é unha delicia tanto polo contido coma polo formato, e cómpre felicitar a quen tivo responsabilidades no deseño e edición do mesmo.


Eu, que transito máis polas letras ca polas artes plásticas, dixen hai tempo que Caxigueiro era un poeta agochado detrás dun ceramista e que as súas destrezas como artista plástico, polo que é máis recoñecido, tapan en parte os seus méritos literarios. Por iso celebro especialmente atopar novos versos do autor. Admiro especialmente a precisión e a sinxeleza coa que é capaz de comunicar a idea, o matiz, axudándose frecuentemente da ironía. Se cadra á aquelo que en tempos se chamou "poesía pura" e que tan ben caracterizou Jorge Guillén.

Hoxe, mentres debullo de novo as páxinas, aí fóra vai frío e as árbores aínda están espidas de adornos, só co esencial, coma os versos de Caxigueiro.

petaron á porta

 

ofrecíanme paz interior

e a salvación

 

a conversa foi curta

eu precisaba un informático

 

(de fondo soaba nirvana

tampouco lles gustou)


 A métrica do ilusionismo, un novo tesouro dun vello amigo, desde San Martiño de Mondoñedo. 

12.11.20

Indigna dúbida

- Vinte sigros predicando 

caridade pra esa duda!

Foi a resposta que lle deu Curros, convertido en personaxe, ó Papa León en O Divino Sainete cando a Súa Santidade expresou os seus medos a que a Igrexa quedase sen recursos se renunciaba ás súas riquezas para axudar os máis necesitados.

O Papa aceptou a proposta do poeta porque se decatou de que esa dúbida era indigna: non podía ser que as xentes de ben abandonasen a Igrexa, ignorando tantos séculos de valores cristiáns, de bondade, de caridade...                                    

O episodio paréceme aplicable a cantos se empeñan en sacar as navallas cada vez que se amaga con retirarlle ó castelán os privilexios dos que vén gozando desde hai séculos e colocalo en pé de igualdade coas outras linguas oficiais do Estado, ou polo menos permitir que se lle acheguen algo.

O máis evidente destes privilexios é a obrigatoriedade do coñecemento do castelán para todos os cidadáns españois; inxusta imposición blindada na Constitución, que non se establece nin se pode establecer para ningún outro idioma -por iso houbo que modificar a redacción inicial da Lei de Normalización Lingüística- e que tampouco se establece explicitamente para a maioría dos idiomas estatais da UE.  

E os que sacan as navallas -case sempre mentindo- son os mesmos que pregoan que o castelán é un tesouro que nos permite comunicarnos con milleiros de millóns de persoas do mundo, que o estuda por todo o planeta outra presada de milleiros de seres, que é o idioma no que se escribiu o Quijote e no que cantou Manolo Escobar, que o seu descoñecemento provocaría o caos desde Fisterra a Cap de Creus...

E sendo así..., acaso pensan que nalgún recuncho do país a xente é tan parva como para renunciar ó seu coñecemento? É necesaria tanta blindaxe? Pensan que o castelán corre algún perigo? Tantos séculos predicando virtudes para esa indigna dúbida, Papa León!

24.9.20

ENDESA DISCRIMINA O GALEGO

Hai uns meses, no concello en que resido renumeraron algunhas rúas, co cal o meu domicilio, sendo o mesmo, pasou a ter un número distinto.

Despois de solicitar no Concello o correspondente certificado de equivalencias, procedín a comunicarlle o cambio a distintas empresas coas cales teño contratados servizos (REPSOL, VIAQUA, MAPFRE, CASER, R...) para que actualizaran os datos da vivenda.

Envieille a todas un escrito similar e non tiven problemas con ningunha delas polo feito de que a miña comunicación fose redactada en galego. Unhas contestaron en galego, outras en castelán, pero todas entenderon e atenderon a miña petición; todas menos unha: ENDESA.

A finais de agosto recibín un correo desa empresa no que se me pedía que lle enviase a miña petición en castelán, por ser o castelán e o inglés os únicos idiomas cos que atenden os seus clientes.


O 25 de agosto, a través da súa web, enviei unha queixa explicándolles que a súa resposta me parecía inaceptable por discriminar o idioma propio de Galicia  e indicándolles que faría públicos os feitos se non recibía algún tipo de desculpa nun prazo razoable.

A semana pasada usei o chat da mesma web para comunicarlles que esta semana faría pública a discriminación do galego por parte de ENDESA, xa que se cumpre un mes da miña primeira queixa e non recibín ningún tipo de resposta. Considero que un mes é un tempo máis que suficiente para atender unha queixa dun cliente.


A discriminación do galego paréceme aínda máis grave se temos en conta que ENDESA na súa web usa, ademais do castelán e o inglés, tamén o catalán, que debe ser un idioma máis respectable có galego.


Ademais, na mesma web, alardean de que ENDESA se compromete a apoiar a Declaración Universal dos Dereitos Humanos. Deben ignorar que esa Declaración establece no art. 2 que “Toda persoa ten todos os dereitos e liberdades [...] sen distinción ningunha de raza, color, sexo, idioma, relixión, opinión política ou de calquera outra índole, orixe nacional ou social, posición económica, nacemento ou calquera outra condición".

Está claro que, polo menos en relación co idioma, ENDESA non respecta a Declaración Universal dos Dereitos Humanos nin me respecta a min. 

13.9.20

A lingua, iso é outro Kantar

 


Son dos que contesto enquisas. Gústame pensar que alguén pode ter en conta a miña opinión á hora de tomar unha decisión. Digo eu que se me preguntan será para algo.

Estes días estiven respondendo unha macroenquisa de Kantar, empresa especializada en estudos e análises de datos. O tema era o lecer e consumo e cuestionario estaba estruturado en máis dunha ducia de seccións e en varias delas formulábanse máis de cen preguntas, a maioría con varios apartados. Eu non sei canta casiñas acabei marcando en total, pero contaríanse por miles.

O que non acabo de entender é como nun cuestionario tan detallado sobre as miñas preferencias non se ve por ningún lado a máis mínima intención de querer saber en que idioma prefiro que se me ofrezan os produtos e os servizos.

Parece que as empresas queren saber ata se me gustan máis os grans de arroz redondiños ou alongados, as galletas con moito ou pouco azucre, os coches grises ou vermellos, El País ou o Hola... pero a ningunha lle importa saber se teño en conta, como consumidor, os uso do galego na publicidade, na etiquetaxe ou no servizo de atención ós clientes.

Pois xa lles digo, por se algún vendedor de algo me le, que o idioma é un factor que teño bastante en conta á hora de consumir. E teño a seguridade de que non somos poucos os que temos interese niso.

Penso que as empresas, asociacións de comerciantes, etc. deberían preocuparse por facer indagacións sobre iso. Igual levaban sorpresas.

7.9.20

A (non) transmisión xeracional da lingua

Empezamos un novo curso e unha vez máis segue sen modificarse o fatídico Decreto 79/2010, do 20 de maio, para o plurilingüismo no ensino non universitario de Galicia. Nin se modifica o decreto nin se vela polo seu cumprimento efectivo, de xeito que a escola segue a ser, neste sentido, eido a monte e as consecuencias para o (non) uso da lingua son cada vez máis evidentes.

Cando sae o tema, é frecuente escoitar que o problema non está no ensino senón nas casas porque as familias non educan en galego os seus fillos. Aí tamén. O problema está en todos os lados.

Pero tamén observo cada vez con máis frecuencia pais e nais, sobre todo entre os 30 e os 40 anos, que lle falan galego ós seus cativos e que non conseguen que estes o acaben convertendo no seu idioma habitual. Cando son pequeniños, fálano ou mestúrano co castelán, pero en canto se escolarizan abandonan o galego como idioma de comunicación aínda que pais e nais sigan dirixíndose a eles en galego. Coñezo bastantes casos. E non vale dicir que un neno ou unha nena de catro, cinco ou seis anos está exercendo a súa liberdade a expresarse no idioma que queira. Non; a esa idade non se exerce esa escolla consciente.

Ante iso, non se pode seguir repetindo un día si e outro tamén que a causa da non transmisión xeracional está nas familias. Estará nalgunhas, pero hai outras que sofren as consecuencias de que non se planifique un sistema educativo que compense os desequilibrios que hai na sociedade. E xa van alá moitos anos de continuísmo.

Sobre iso xa se manifestou a Academia:

[...] cales son os motivos da creba da transmisión interxeracional do galego? O traballo explica que esta ruptura non é consecuencia tanto das decisións das familias, senón que máis ben procede de "aspectos relacionados coa súa escasa presenza na socialización secundaria", nomeadamente no ámbito escolar e de maneira especial en determinados contextos semiurbanos. Sobre o papel da escola, aínda que se evidencia que a institucionalización deu avances positivos, como demostra a crecente competencia para ler e escribir en galego desde os anos noventa, sinálase tamén que co último decreto neste eido, o 79/2010, asistimos a unha reversión dos avances conseguidos.

Pero vese que non se lle fixo moito caso.