Sei que teño o blog cheo de trapalladas. Debería facer limpeza, pero cústame quitar cousas do medio. Escolle ti o que che pareza e non fagas caso do resto.

23.5.20

Os novísimos da poesía galega. Serendipia


Conservo desde hai tempo un exemplar de Os novísimos da poesía galega, antoloxía de poetas novos que Mª Victoria Moreno publicou cando Franco empezaba a agonizar, deixando, iso si, o seu bafo infestando a aire aínda hoxe, ou se cadra hoxe máis ca nunca. 



De vez en cando volvo a ese vello libro buscando aqueles versos que releo eternamente:
Aquil tren cargado de carne humán
detívose na fronteira unhas horas
pra valdeirarse dunhos pais sen fillos.
Na estación había un letreiro longo
que poñía: “EUROPA – MERCADO – FÁBRICA”. 
Tempos houbo nos que eu lía estes versos e sentía que falaban de min, que non estaba. Cousas miñas.

No último Grial do 2018, Montse Pena Presas debulla os avatares que a publicación desta antoloxía provocou no seu tempo. Non sabía eu que a tesoira da censura entrara a saco tamén nesta escolma de versos cheos de ilusión. Seica nin a rosa que sangra na portada se librou das suspicacias.

No artigo, Montse Pena corríxese a si mesma despois de afirmar en A voz insurrecta que Os novísimos da poesía galega non sufrira modificación ningunha por causa do seu expediente de  censura, que se pechou o 15 de febreiro de 1974. Foi Chus Nogueira quen lle fixo ver que as páxinas 102 e 103, correspondentes ó poema “Carta poema aos fillos do Che”, de Alfredo Conde, non figuraban no libro, aínda que constan no índice.

O asunto explícase pola existencia de dúas versións distintas da 1ª edición. Hai unha versión completa e outra mutilada, na que unha mesma folla ten no anverso a páxina 101 e no reverso a páxina 104, omitindo o poema antes citado. A versión mutilada utilizaríase para salvar os atrancos das autoridades e a versión íntegra para o público en xeral.

O coñecemento dese detalle levoume a comprobar a cal das dúas versións se corresponde o meu exemplar eu e descubrín que ó voltear a folla da páxina 101 aparece directamente a 104, ou sexa, teño un exemplar da versión chapodada que fixo felices os censores.

A verdade é que tamén eu me alegrei de ter un exemplar eivado, aínda que iso implique un poema menos polos mesmos cartos. Gústanme os libros raros. Será que tamén eu son rariño.

25.4.20

Luz Pozo, 20 de abril

O pasado 20 de abril, co día botando a andar, comunicábanme e o falecemento de Luz Pozo Garza. Non vou facer unha semblanza da súa persoa porque o noso trato foi só circunstancial e tampouco me toca redactar ningunha análise da súa obra, nin tan sequera rápida, porque hai xente ben máis capacitada ca min que xa o fixo estes días en diversos medios.

Só quero deixar constancia do meu agradecemento polo trato afable que me dispensou sempre que lle solicitei calquera tipo de colaboración para as actividades do instituto. Aínda teño na memoria a última conversa, co gallo do acto do seu nomeamento como filla predilecta de Ribadeo, cando me insistía entre risas que gardase ben o seu Memoria solar, de paso que mo dedicaba, porque que valía 1000 euros, xa que era imposible conseguir ningún exemplar. Seguramente non ten ese prezo, pero para min ten un valor enorme porque, ademais da afectuosa dedicatoria da autora, encerra versos ben fermosos.

Deixo aquí unha mínima mostra, o remate dun poema de As arpas de Iwerddon, un libro polo que sinto especial debilidade, aínda que non é dos que ten dado lugar a máis aparello crítico :

       Entra con todo o honor dunha princesa
       nos palacios de inverno
Non esquezas a patria.
Pero sobre todo, quero deixar constancia da miña gratitude polo agarimo co que tratou un pequeno grupo de alumnas do instituto, que aquel día estiveron presentes no acto. Quen trata ben o meu alumnado ten sempre un lugar especial no meu corazón.
Luz Pozo adicando exemplares no acto de nomeamento como filla predilecta de Ribadeo


5.4.20

Virgilio Nóvoa Gil. Papeis no peche

Vicente Aleixandre, "cadrado".

Este peche coronavírico que o Presidente da Xunta anunciou en lingua impropia, “por si hay uno de fuera” –supoño-, pilloume dándolle as primeiras voltas a unha crónica tráxica redactada nun peche ben distinto.

Trátase de 54 cuartillas a dobre cara que o poeta Virgilio Nóvoa Gil redactou nalgún momento dos seus tres últimos anos confinado no psiquiátrico deToén, a onde chegara en 1961 trasladado do de Conxo, onde ingresara en 1948.

Resúltame imposible saber onde remata a realidade e empeza o delirio nunha persoa nas súas circunstancias, pero por veces é desgarrador o que escribe.

O poeta clama desesperadamente axuda dalgún dos seus “incondicionales”, palabra que usa reiteradamente para referirse ós seus amigos, para que o liberen do “secuestro”, que é como el califica o seu internamento. A cambio ofrece cuantiosa recompensa económica.

Cóntase por ducias a xente a que alude no relato da súa situación, cheo de detalles precisos que tentan, penso eu, darlle verosimilitude ó que di. Todas estas persoas, citadas para ben, para mal ou para nada, aparecen clasificadas en cadrados ou triángulos, seguindo un criterio que aínda non fun capaz de descifrar.

Pouco sabía eu de Nóvoa Gil ata que lin a súa desesperada chamada de auxilio e pouco sigo sabendo, porque a información que se atopa na rede é case sempre a mesma repetida: poeta nado na Xesta (Lalín), aplaudido por Manuel Machado e Juan Ramón Jiménez... Non vou repetir eu aquí unha vez máis datos que se poden atopar facilmente cunha simple busca.

Seguirei debullando as cincuanta e pico follas dese poeta que naceu tan cerca de onde teño raíces e de cuxo falecemento se cumpriu hai pouco o cincuentenario. Seguirei tratando de descifrar os seus cadrados e os seus triángulos e contarei, se cadra.

7.2.20

10 anos de "55 mentiras sobre a lingua galega".


[55 mentiras... no Obradoiro. Autoría descoñecida]
 Se fose un feito acontecido na Europa central habería nos Museos litografías dos heroes xenerosos e unha citación nos mármores da historia. Pasou na Galicia. Terei que estudiar o asunto [...]
Con estas palabras reflexionaba Adrián Solovio en Arredor de si ante o seu descoñecemento dos detalles da "sanguenta batalla de Carral". Algo así podemos dicir da multipresentación de 55 mentiras sobre a lingua galega, da que estes días se cumpren dez anos: se pasase en calquera outro lugar do mundo abriría os informativos e sería portada de todos os medios escritos. Pero pasou en Galicia –mellor dito, pasou desde Galicia- e o caso que lle fixeron os medios foi máis ben escaso.

Eran os anos da peste, cando as mentiras sobre a lingua foron coartada perfecta para apañar unha presada de votos.

Cansos de tanta infamia, desde Prolingua decidiuse desmontar o argumentario da vergonza con razóns irrebatibles. Co capitán Quique Costas á cabeza, o equipo púxose en marcha e naceu o libro: 55 mentiras sobre a lingua galega. Os detalles cóntaos mellor ca ninguén Paco Fernández Rei nun artigo recente. Un séntese orgulloso de que o volume recollese de xeito case literal algúns dos argumentos que uns anos antes publicara en Tópicos sobre a lingua galega, que tamén ten a súa pequena historia.

Feito o traballo, o verdadeiramente insólito foi a presentación en público. Botando man de amigos, coñecidos e xente de ben, argalláronse 69 presentacións simultáneas noutros tantos lugares de Europa, América e Asia, nalgún caso cos lóxicos axustes horarios, que non é cuestión de meter a xente nestas cousas ás cinco da mañá. Foi o 5 de febreiro de 2010 ás oito e media da tarde. Nas semanas seguintes tivo lugar un bo número de novas presentacións. En total, unhas 200 persoas nas mesas falando do libro e da lingua e milleiros de persoas escoitando. Si, milleiros de persoas á mesma hora na presentación dun libro.

Se pasase en calquera outro lugar do mundo, abriría os informativos e sería portada de todos os medios escritos. Pero pasou en Galicia, onde a esperanza nos ollos se espreguiza, aran os bois e chove.


27.1.20

Apeos e saqueos

Portada do manuscrito "Apeo de los lugares de S. Martiño, Sante y Freixeyro, sitos en la feligresía de Laro..."

O 31 de xaneiro de 1599, cando Súa Maxestade Felipe III alcumado “O piadoso” aínda non levaba catro meses de reinado, os meus devanceiros de San Martiño, Sante e Freixeiro quedaban condenados a un saqueo argallado polos de sempre

Mentres en Laro aturaban como podían o vento frío que aquel día sopraba de Candán –é un supoñer-, uns cantos quilómetros máis ó norte, no mosteiro de Sobrado dos Monxes, un tipo outorgáballe carta de poder a uns sicarios para que perpetrasen con absoluta liberdade un apeo dos lugares de San Martiño, Sante e Freixeiro, rexistrando cantas propiedades pertencesen ó mencionado mosteiro. De testemuñas estiveron un fato de criados do mosteiro e os frades Atanasio, Benito, Basilio e Gabriel, que Deus teña na súa Gloria.

É de supoñer que a intención non era precisamente rozar as silvas ou amañar as pingueiras que nesas propiedades houbese, senón que os veciños de Laro pagasen relixiosamente –e nunca mellor dito- por traballar eses bens, que non sei como foran parar a propiedade de mosteiro tan distante.

Debeulles levar uns meses dar cos lugares mencionados e ferrar os cabalos para a viaxe, pero o día 13 de novembro do mesmo ano de 1599 plantáronse diante da igrexa de Laro os enviados e atraparon os veciños que “estaban oyendo misa mayor siendo día de Domingo”.

A partir de aí comezaron as citacións e as declaracións dos veciños, baixo xuramento e ameaza de ir ó inferno se mentían. Cando a primeira quenda de requiridos rematou de contar canto sabían, chamaron outros máis novos, por se os primeiros tiñan mala memoria e esqueceran algún ferrado de terra.

Cóntase todo o proceso nun documento que localicei por casualidade e que ando debullando ós poucos, cando hai tempo e paciencia para ler os reviraganchos das sesenta e nove páxinas manuscritas que levaban máis de catro centos de anos agardándome e que agora se conservan no Arquivo do Reino de Galicia, onde amablemente me facilitaron copia.

Neles vou atopando nomes de leiras, montes e fontes que eu chamei de pequeno do mesmo xeito, outras das que nunca oíra falar, nomes de veciños e veciñas moi distintos ós de hoxe, apelidos coñecidos ou desaparecidos na zona... Poida que algún día dea conta deses detalles, pero non vai ser hoxe.

Polo de pronto, o que máis me emocionou foi atopar referencias á ermida que daquela había cerca das casas de San Martiño. Ninguén ten memoria do edificio, pero sendo eu pequeno subía e baixaba de cara á casa pola “congostra da Ermida”, polo que sempre presupuxen a súa existencia, que os topónimos son moito máis sabios do que pensamos.


Congostra da Ermida nunha imaxe do Vuelo americano, 1956

[...] mas el nabal y heredades sitos abajo de la casas del dicho lugar de San Martiño que llebará de sembradura una anega de centeno según que [...] la dicha heredad está marcada de por si y cerrada de muros y valo y de la parte de riba entesta en las dichas casas y en el adrio de la Hermida de dicho lugar y de la parte de abajo entesta en la congostra que va abajo de la dicha heredad.
Alusión á ermida de San Martiño, describindo os lindes dunha leira.
Volveremos sobre o asunto.

15.11.19

Ángel Santos Vila

[Se cadra convén ler o engadido do remate, antes de empezar a ler]

Nada sabía antes –e pouco sei agora- de Ángel Santos Vila, ata que dei con el por casualidade nunha listaxe de adhesións á III Asemblea das Irmandades da Fala en abril de 1921. Fixeime no seu nome porque o sitúan na Veiga (Asturias) e sempre tiven interese pola xente comprometida co galego no occidente de Asturias.
Santos Vila, na lista de adhesións á III Asemblea das Irmandades da Fala

Buscando algo máis na prensa da época, atopeino en A Nosa Terra (xullo de 1930) formando parte dunha incipiente Irmandade Galeguista de Ribadeo, a carón doutra media ducia de nomes, encabezados por Francisco Lanza.
A Nosa Terra, xullo de 1930

Consultando o índice de A Nosa Terra puiden comprobar que colaborou con certa asiduidade neste xornal, remitindo poemas e artigos de inequívoco compromiso nacionalista desde varios lugares do país. Farei un pequeno repaso destas colaboracións:

“Queixumes”
O texto máis antigo é “Queixumes”, un poema de (des)amor, datado en marzo de 1917 e publicado no nº 15 de ANT, o 10 de abril do mesmo ano.

Eu vivo sin amore, y-é moi triste
non tere a quen contare as negras penas
qu’amagoan e esnaquizan
o brando corazón de quen foi nado
pr’amar e mais pr’amar
[...]
“Galego e castelán ou o castelán polo galego”
O segundo texto publicouno no dobre número 67-68 (30 de setembro de 1918). É un longo artigo que asina como "A. Santos Vila, mestre nazonal", no que defende firmemente o uso do galego no ensino.

Dirixe o artigo “ós galegos de boa vountá” e di que é un chamamento “ó baril galego Fraiz Andón” e ós directores do resto das Escolas Normais de Galicia

Non podemos desterrar o galego d’as escolas porque é algo consustancial c’o neno e informa todo os eu mundo espiritual, toda a súa vida de pasiois, sentimentos, impresiois, ideias, pensamentos. Ire contra il é demolere unha persoalidá sagrada feita na infanza por un mestre perfeuto e infallibre: pol’a Natureza.

“Soilo”
“¡Soilo!” é o título dun poema datado na primavera de 1919, publicado no dobre número 85-86 de ANT (15 de abril de 1919) no que se contrasta a alegría da nova primavera coa tristeza da voz poética, que non ten compañeira que lle axude a mellor levar as durezas da vida. O texto está dedicado a Nucha Moreno. Seguramente se trate de Generosa Moreno, con quen acabaría casando:

Como en anos pasados voltou a Pirmadeira
d’arumes toda cheia, silente e bulideira,
con froles n-as ramaxes,
con páxaros trementes,
e tintes os paisaxes
por meigos debuxantes.

Unha vella anduriña voltou ô meu tellado
a faguer o seu niño donde o ano pasado:
cubiza teño d’ela
e d’o seu compañeiro
qu’os aluma unha estrela
qu’eu non hacho tristeiro.

Voltarán pirmadeiras, voltarán anduriñas
 e non terei o niño das probes ansias miñas.

Non terei compañeira
que m’axude a levar
a vida magoadeira
de cantar e chorar.
“Notas ó marxen da discusión”
Neste artigo (ANT, nº 102, 5 de outubro de 1919) fai un chamamento á concordia no medio das discusións que se daban xa na época sobre a liña que debía seguir a normativa do galego escrito.

Refírese a tres tendencias, recoñécelle ós defensores de cada unha delas boas intencións e convida a non enfrontarse por cal debe ser o modelo normativo. O importante, di, é acadar o uso xeneralizado do galego e deixar que o tempo diga cal é o camiño normativo máis acaído para o noso idioma.
Tres ourentaciós se marcan n-a escritura ortográfica d’o galego: a portuguesa, a fonética i-a tradicional. ¿Cal d’elas seguire? Ningunha e todas. A nosa! A qu’o tempo faga nosa. Porque ou temos persoalidá ou no-a temos. Se a temos, cómpre o seu robustecemento, a súa diferenzazón, a súa idiosincrasia persoalísima sin misturanzas. Si no-a temos é valeiro e necio pertendere sere o que non somos, deixando de sere o que con outros imos sendo.

[...]

Veña galego. Muito galego. Fagamos galego de abondo. Imitemos a maioridade i-os millores; percuremos qu’os rótulos d’os estabrecementos de todas crases sexan en galego; qu’os anuncios, os xornás, toda folla imprentada, esteñan en galego. Falemos galego n’a casa, n’a rúa, n’o círuclo; esquirbamos ôs parentes, os amigos, ôs comerzos en galego.
 Remata o artigo retomando a idea inicial, pedido sosego e irmandade:
Acougade, hirmáns, e non rifemos sin causa. Somos hirmáns. C’o tempo, xa virán as uvas a maduro.

“Cuaderns d’estudi”
“Ollando a Cataluña” é o antetítulo deste título en catalán que aparece no nº 103 de ANT  (25 de outubro de 1919).

Santos Vila fala neste artigo da revista Quaderns d’estudi, editada en Barcelona e que se reparte de balde entre todos os mestres de Cataluña. O autor glosa o contido fundamental dos catro números que posúe e informa sobre a súa orientación de renovación pedagóxica, lamentando que en Galicia non suceda algo similar:
Cando nós conqueriremos a forcia económica necesaria pra faguel-o mesmo! Cando desenrolaremos no pobo o sentimento patrio, o nazonalista, o d’a dinidá racial que nos permita unha aución cultural semellante? Ouh, catalás!

“Deus e o noso idioma”
Publícase no nº 118 de ANT, o 25 de abril de 1920. A partir dunha anécdota que sitúa nun pazo do Ribeiro, o autor reflexiona sobre o absurdo que é que a xente galegofalante renuncie ó seu idioma para rezar.

Afirma  que ese abandono do idioma propio é incluso unha ofensa a Deus, un pecado no sentido relixioso do termo, xa que Deus apreza a verdade, a autenticidade da persoa, os sentimentos afectivos máis íntimos.
Eu me pergunto por que se reza en castelán n’as aldeias, donde se fala decote en galego, e non dou con razós ningunhas, e soilo alcontro causas pelengrinas e abafantes. Son as mesmas que van desleigando, desnaturalizando e castelanizando as nosas vilas e cibdades; son o rexime políteca d’a Hespaña, a hexemonía irritante i hestórica d’unha rexión d’a Iberia e o descoñecemento d’os nosos propeos valores ô fitar de cotío pr’os d’o Berzo pra aló.

“Follas secas”
É un poema publicado  no dobre número de ANT correspondente ó 5 de novembro de 1920. Ó longo do texto, describe detalladamente  unha paisaxe de outono para concluír dicindo que a melancolía propia dese ambiente invade tamén o seu corazón.


“Xifras doentes”
Poema publicado no nº137 de ANT (31 de marzo de 1921). Desta vez a voz poética sitúa a acción na primavera, pero mantense no personaxe a mesma melancolía de poemas anteriores. A acción describe os sentimentos dun home namorado que observa no toro dun castiñeiro o nome da muller amada, que tempo atrás gravara coa esperanza de que ela chegase a velo. Pero ela nunca soubo dese feito, así que aquelas letras carecen de sentido para quen repare nelas.



“As primeiras neves”
Neste poema, publicado no nº 143 de ANT (1 de xullo de 1921), a voz poética rebélase contra os primeiros indicios da vellez ó observarse reflectido nun espello.



O traxe galego
É o último artigo de Santos Vila en A Nosa Terra. Publicouse no nº 185, o 15 de maio de 1923. Desta vez o autor critica o espírito folclórico dunha exposición de traxes rexionais que vai ter lugar en Madrid, pero ó mesmo tempo di que é necesario o evento para que se decaten de que a diversidade cultural do Estado non se vai amalgamar nunha nova identidade por moito que o intenten desde o poder central:
Isa proieutada esposición é nacesaria. É nacesaria para que os cegos e xordos de Madrí que non se asomaron á rialidá d’a Hespaña, por iso decadente, se procaten de que eisisten persoalidades carauterísticas, fisionomías propias, nacionalidás, espritos, culturas, civilizazóns, modalidades, idiosincracias raciales n-a mesma, que non é dado pertender uniformar, anular, asoballar, con pretestos imperialistas, con fins egoístas de hexemonías odiosas, con tópicos unionistas trabucados de melloramento social.
Remata o artigo pedindo que os galegos rescaten o uso do traxe rexional con orgullo, fachenda e dignidade, non como se ve de cando en vez nas vilas e cidades, só en corpos de gaiteiros, de actores de teatro bufo ou dalgunha autoridade, porque tamén “séculos de asoballamento centralista acabaron c’a xeometría xenuína d’os nosos xastres”.


OUTROS DATOS
Aí rematan as colaboracións de Ángel Santos Vila en A Nosa Terra. Non sabemos que sería dos seus destinos a partir desta data (1923) e, sobre todo, co asentamento da ditadura franquista despois do golpe de estado do 36.
Relación de colaboracións de A. Santos Vila en A Nosa Terra.


Facendo algunhas pescudas en internet atopámos varias alusións a Ángel Santos Vila. Tendo en conta as datas e os datos, damos  por suposto que se trata da mesma persoa, aínda que non temos a certeza.

Aparece como autor do libro Por la raza. Para ser sanos y fuertes, publicado en Burgos en 1922, que acabou sendo prohibido nas escolas de Asturias en 1937 polas súas propostas euxenéticas.


En 1933, no libro Escalafones del Magisterio, figura un Ángel Santos Vila, nacido en Lugo o 9 de xullo de 1891. Infórmase de que foi Premio extraordinario e figura no primeiro escalafón de mestres de escolas nacionais.


O 28 de marzo de 1954 publícase no BOE a resolución favorable dun recurso promovido por Ángel Santos Vila contra a Orde da Dirección General de Enseñanza, do 16 de maio de 1951, pola cal se lle facían descontos no seu salario a favor da “Institución de Huérfanos del Magisterio”.


Máis recentemente, atopamos en El Progreso un artigo asinado por José de Cora no cal fala con detalle de Generosa Moreno, viúva do mestre Ángel Santos Vila. Polo contido do mesmo sabemos, entre outros datos, que Santos Vila faleceu en Sacramento o 4 de xaneiro de 1966 e que ese mesmo ano constituíuse unha Fundación co seu nome. 


Buscando, buscando... seguramente se pode dar con máis datos deste interesante mestre que formou parte da irmandade galeguista de Ribadeo, pero un xa vai indo canso e é a hora da merenda.


ENGADIDO [7/02/20]:
Despois de redactarmos e publicar esta entrada, soubemos da existencia do poeta Adolfo Santos Vila, nado o 27 de novembro de 1899 en Poboa de Trives e falecido o 15 de setembro de 1928 ó guindarse desde a ponte que une Petín con A Rúa, concello  onde levaba tres meses como Director da Banca Barrie.

Como dicimos, Adolfo Santos Vila era poeta, polo existe a posibilidade de que algúns dos textos que citamos, asinados como "A. Santos Vila", sexa da súa autoría e non de "Ángel Santos Vila". Con todo, non o consideramos probable porque Ángel Santos Vila é inequivocamente o autor dalgún dos textos e no índice de A Nosa Terra atribúenlle a mesma autoría a todas as colaboracións.

8.11.19

IV Xornada de Onomástica Galega

Sabes como se chamaba a leira que había antes de que rozasen a ramallada e empezasen a cimentar os alicerces desa casa ou dese edificio desde o que agora me les? E non che dá pena non sabelo? Non che dá pena que se perdese ese nome tradicional?

Pois diso e algo máis tratou a IV Xornada de Onomástica Galega, organizada pola RAG, que tivo lugar en Pontevedra o pasado 19 de outubro.

Unha das intencións do evento era concienciar sobre a necesidade de conservar a toponimia do terreo que se vai urbanizando e a recuperar as denominacións tradicionais nos casos en que se substituíran por outras.

Agradecemos que nos convidasen para falar do aproveitamento didáctico destas denominacións.

Foi un pracer o regreso a Pontevedra, onde vivimos e traballamos moi a gusto hai xa ben anos, e a participación na Xornada.

  

3.9.19

Nove nomes

Nove nomes é un traballo audiovisual no que se explica quen é cada un dos escritores e escritoras da literatura galega homenaxeados na vila de Ribadeo.
Trátase dun proxecto colectivo realizado como actividade de Literatura galega e sociedade, materia de libre configuración de centro ofertada no IES de Ribadeo Dionisio Gamallo.

21.7.19

Lingua e turismo



Leo na prensa unha entrevista con Iria Varela, da Asociación Profesional de Guías de Turismo de Galicia, na que se refire á inmersión dos turistas na cultura local e á importancia do idioma galego como clave diferencial na promoción turística. Para que nos entendamos: di que a nosa lingua e a nosa cultura son elementos que se  poden aproveitar para atraer turismo de calidade. De maneira aínda máis clara: o galego pode dar cartos.

Sería bo que se levase a cabo algún estudo rigoroso e que se difundise axeitadamente, para que as mentes acomplexadas que rexeitan o idioma co argumento de que os de fóra non o entenden tivesen que buscar outra escusa.

Creo que se ten feito algo nesa liña en Santiago, a cidade galega máis galeguizada e, asemade, a que máis turistas recibe cada ano. Lembro ver na prensa unha noticia que dicía que os turistas valoraban positivamente a visibilidade do galego (hostalería, rotulación...) e que non lles supoñía un impedimento senón un atractivo máis.

A Santiago e á Coruña acoden cada ano centos de universitarios de todo o mundo que asisten ós cursos de lingua e cultura para estranxeiros que organizan as Universidades e a RAG. Agora son estudantes, se cadra con poder adquisitivo limitado, pero veñen precisamente polo idioma e, ademais de estudosos, son potenciais visitantes de calidade no futuro.

Placa en catalán e italiano no Alghero (Sardeña- Italia)
Un artigo publicado en 2016 no New York Times sobre a presenza do catalán no Alghero, en Sardeña, provocou interese internacional por ese feito e, vendo que era un activo diferencial que atraía cada vez máis visitantes, as autoridades locais, que ata entón se desentenderan bastante desta particularidade cultural, empezaron a apoiar o catalanismo algherés.  

Portada do libro de X.H. Costas sobre o galego do Val do Ellas (valego)
Cando se empezou a difundir a presenza dunha modalidade de galego no Val do Ellas (Cáceres) os visitantes empezaron a chegar cada vez en máis cantidade a ese recanto estremeño e os profesionais da hostalería ben que o notaron. Nunha ocasión disque lle preguntaron ó propietario dun hotel se realmente o que se fala alí é galego e el respondeu que non sabía se era galego ou  non, pero o que sabía con certeza era que el tiña o hotel cheo desde que se correra a voz de que era así.


Irlanda recibe cada ano millóns de turistas e, ademais de Dublín, de visita obrigada, os lugares que suscitan máis interese entre os viaxeiros son os Gaeltacht (Gallimhe - Galway, Dhún na nGall -Donegal e a península de Dhuibhne -Dingle), ou sexa, as zonas de Irlanda onde o irlandés ten máis presenza e visibilidade.

Eu vivo nun concello no que hai rótulos que complementan os sinais de dirección prohibida dalgunha rúa co texto “agás residentes” e aínda non oín a primeira queixa de ningún turista nin sei de ninguén que se metera co coche por non entender a mensaxe, que unha cousa é ser de fóra e outra é ser parvos.

Está claro que hai que garantir a comunicación cos visitantes –saber inglés non é mala idea–, pero para iso primeiro cómpre ter visitantes e un bo activo diferencial pode ser precisamente un idioma e unha cultura distinta. O turismo de calidade, que seica é o que interesa cada vez máis, o que busca é atopar experiencias diferentes. Aquí témolas, pero agochámosllelas.

15.5.19

Donos das palabras

Captura de pantalla da web da plataforma "Queremos galego"

Hai algún tempo falei nun acto público da importancia estratéxica da terminoloxía á hora de transmitir mensaxes para acadar obxectivos. As mensaxes son importantes, pero transmitilas adecuadamente é imprescindible.

Dicía eu daquela que, en relación coa defensa da lingua, habería que ir aparcando o termo normalización, porque foi adquirindo connotacións negativas e dificultan o proceso, e propoñía promover o termo igualación, que é moito máis transparente semanticamente e deixaría en evidencia a quen se opuxese a un proceso que tivese ese obxectivo.

Alégrome por iso de que a recente proposta impulsada pola plataforma Queremos galego e outros colectivos de Cataluña e Euskadi leve como lema Liberdade, igualdade e democracia.

Liberdade, igualdade e democracia son termos valorados positivamente pola sociedade e non hai que permitir que se apropien deles precisamente os que desexan poñerlle cancelas ó valor deses termos. 

Outro termo que non deberiamos deixar caer en mans alleas é o de constitucionalistas. Eu estou convencido de que o nacionalismo defende moito máis os principios constitucionais do que o fai o liberalismo de dereitas, especialmente no que se refire á xustiza social e ó recoñecemento da diversidade.

Non son nada constitucionalistas, por exemplo, as propostas lingüísticas que veñen defendendo o PP e Ciudadanos –doutros prefiro nin falar-, se temos en conta o artigo 3.3 da Constitución. Porén, estas formacións entran dentro do que se deu en chamar o “bloque constitucionalista", no que parece que non cabe ningunha formación nacionalista.

A Constitución ten máis eivas ca Marcelo en defensa, pero é a mellor que hai agora mesmo e, mentres se loita por mellorala, non hai que deixar que a patrimonialicen os que non ven mundo máis alá da diagonal dos Monegros e o único que queren é construír un follabal con desembocadura na Porta do Sol.  

10.4.19

A sorprendente decisión de usar o galego en Galicia

FONTE: https://www.libros-prohibidos.com/entrevista-a-berta-davila-premio-guillermo-de-baskerville-2015/

Os carreiros ocultos de internet leváronme estes días a unha entrevista que lle realizaron hai uns anos a Berta Davila, unha das autoras novas que leo con agrado. 

No medio da conversa literaria, o entrevistador non puido evitar preguntarlle sobre os motivos polos cales a autora escribe en galego.

Debeulle sorprender que, sendo como é Berta galega, non escribise en bielorruso. Gustoume a resposta da autora, con humor e con amor. Parece estar xa acostumada a estas cousas:

¿El último libro de Emma Olsen está escrito originariamente en gallego, ¿es por un motivo reivindicativo, o porque para ti es más cómodo, o porque te pareció el mejor formato para este libro?
Me siento muy afortunada por tener dos idiomas tan próximos, pero escribo en gallego porque es el idioma del sitio en el que vivo. No hay un afán reivindicativo, sólo es lo normal. Creo que en Galicia el afán reivindicativo vendría escribiendo en castellano (risas). Simplemente es el idioma en el que escribo y no tendría sentido hacerlo de otra forma. Si me preguntasen si escribiría esta novela en francés, por razones obvias, mi respuesta sería no; pero aunque pudiera hacerlo, mi respuesta seguiría siendo la misma (risas). Es lo más natural, aunque en la misma Galicia suelen preguntar por esto también. Tanto es así que tengo un amigo escritor que suele responder que escribe en gallego por una razón estrictamente comercial (risas).
Non sei cando por aí adiante, e por aquí tamén, deixará de ser noticia que unha persoa galega use o galego. Mentres espero, sigo lendo entrevistas, a ver se atopo algunha na que a alguén de Castela se lle pregunte por que fai algo tan exótico como usar o castelán. 

28.2.19

Lexitimidade das políticas lingüísticas


Pouco importa que teñamos galegos cultos se non temos cultura galega
(Peña Novo).

Logo do Plan xeral de normalización da lingua galega

Andan os ventos revirados para os que non levamos peineta e pega con forza na cara o sol traidor, queimando todo o que é diversidade, tamén de linguas.
Pouco camiño andamos nas últimas décadas, desde que no 78 a Constitución abriu ventanuxos de luz, só ventanuxos, para os idiomas do Estado distintos do castelán.

Pouco camiño andamos desde aquela e en vez de permitir que a cousa siga por onde ten que ir, aparecen agora con descaro patriotas de símbolos –só de símbolos, que non de corresponsabilidade económica- que poñen en dúbida a legalidade e a lexitimidade das políticas lingüísticas. Xa o dicía Díaz Castro: "Un paso adiante e outro atrás, Galiza".
Un non é lexislador nin leguleio, pero penso que non cómpre ningún máster, nin tan sequera dos de tómbola, para decatarse da necesidade, da legalidade e da lexitimidade das políticas lingüísticas.
Para ver a necesidade non hai máis que saír á rúa calquera día que non chova moito e intentar vivir con normalidade en galego. Misión imposible.
legalidade hai abondo quen a vixíe, que non se nos pasa nin unha. A proba máis evidente foi o sucedido co texto inicial da Lei de Normalización Lingüística, que establecía para o galego nin un milímetro máis nin un milímetro menos do que a Constitución establece para o castelán. Pero houbo que suprimirlle o "deber de coñecer o galego", obrigatoriedade que na Carta Magna continúa vixente para o castelán, algo que por certo non existe na maior parte dos países europeos para idiomas estatais similares.
Canto á lexitimidade, eu creo que se pode defender desde tres vértices distintos:
Lexitimidade ética:
As políticas lingüísticas son precisas para garantir os dereitos individuais da xente e para preservar un ben colectivo fundamental. Ademais, non lesionan os individuos que se poidan ver repercutidos polas medidas de aprendizaxe que se establezan, xa que a proximidade interlingüística entre galego e castelán implica un mínimo esforzo para a dominio esencial das dúas linguas e existe a posibilidade de aprender galego con escaso custe en calquera lugar da xeografía. Os supostos danos individuais que algúns tentan exhibir non son máis ca manifestacións reiteradas de prexuízos interesados.

Lexitimidade social:
A sociedade galega acepta maioritariamente as políticas lingüísticas ou, cando menos, non se opón a elas, agás en períodos de intoxicación mediática nos que hai quen sente a obriga de apoiar a súa panda.

Tense dito, por parte de expertos no asunto, que precisamente a política lingüística de baixa intensidade pola que se optou en Galicia non serviu para a recuperación do uso do idioma pero, a cambio, garantiu a paz lingüística. Non imos agora analizar se se trata de verdadeira paz social ou se é a paz dos cemiterios, pero o certo é que a pedradas non andamos.

Lexitimidade legal:
As políticas lingüísticas derivan do marco legal existente, por outra parte insuficiente: Carta europea para as linguas rexionais ou minoritarias, Informes do Consello de Europa en relación co (in)cumprimento da mesma, Constitución española, Estatuto de autonomía, Lei de normalización lingüística, Plan xeral de normalización da lingua galega, etc. 

Supoñemos que non vén ó caso lembrar aquí o que se establece en cada caso. Recordaremos unicamente un artigo  da Carta europea, que se cadra é o marco legal que menos se coñece: 
Art. 7.2
A adopción de medidas especiais en favor das linguas rexionais ou minoritarias, destinadas a promover unha igualdade entre os falantes desas linguas e o resto da poboación ou destinadas a ter en conta as súas situacións particulares, non se considera un acto de discriminación cara ós falantes das linguas máis estendidas.
Pois iso, que Europa mola.