Chamar as vacas

O recente falecemento de Neira Vilas levoume de novo ás Memorias dun neno labrego, que descansaban no andel desde non sei cando. A edición que eu posúo ten un debuxo de Díaz Pardo na portada, no que aparece un neno que ben podería ser Balbino chamando unha xugada de vacas do país.

Un neno "chamando as vacas". Portada de Memorias dun neno labrego

A imaxe tróuxome á memoria o desagrado que me produciu unha noticia de prensa de hai uns meses, onde se daba conta dos Premios “al mejor joven manejador”, dentro da edición Feiradeza de 2015. Os afortunados foron Miguel Rial e Avelino Souto.

Faro de Vigo, 28/06/2015

Alégrome por eles, que seguramente “manejan” as vacas con moita arte, pero non deixa de poñerme triste que se denomine así o que sempre foi chamar as vacas, que era o que facía Balbino e moitos outros nenos e non tan nenos labregos. Non creo que xustifique o cambio o feito de que agora a acción se leve a cabo nun recinto feiral ou nun pavillón en vez de facelo nunha leira ou que sexa unha exhibición e non unha necesidade. Ademais, paréceme unha falta de respecto para as vacas, que non merecen que as "manejen" podendo "chamalas" e dicirlle as cousas como hai que dicírllelas.

Se perdemos a lingua, mellor é que nos nos disfracemos de cow boys ou que nos botemos tamén definitivamente a manejar tractores e que deixemos definitivamente as vacas en paz, como símbolo dun tesouro que non soubemos manter. 

O galego, oficial na Veiga

O Concello da Veiga acaba de aprobar unha ordenanza que permite usar de xeito oficial o galego de Asturias nas relacións entre a cidadanía e o consistorio. Así, por primeira vez na historia, moitos habitantes do concello poderán facer trámites escritos no mesmo idioma que falan.

Visto así a novidade parece de risa, porque debería ser o máis normal do mundo que a xente poida escribir e falar na mesma lingua, pero as cousas son como son e hai idiomas que teñen licenza para entrar polos oídos pero non polos ollos. Non ten moito sentidiño esta discriminación dos sentidos pero é o que hai polo mundo adiante.

Boa parte do mérito creo que é dun par de músicos, que agora ocupan a Alcaldía e a Concellería de Cultura, respectivamente. Xente sabia, sen dúbida. Coñecendo a labia do edil de Cultura, Abel Pérez, non imaxino a ninguén capaz de sacarlle a idea da cabeza. 

Como era de esperar, a decisión acolleuse con diversidade de opinións, e seica xa hai por aí discusións acendidas porque o Concello puxo nun cartel XENEIRO e non ENERO, “como se dixo toda a vida”. Se cadra é que a vida dalgúns é moi limitada.

Pero tampouco ese tipo de disputas é sorpredente. Outros pasamos antes por esas e, facendo un pouco de memoria, non é difícil acordarse das pedradas que voaron de bando a bando pola segunda forma do artigo, polo –cia / -za do nome do País que pisamos ou polo “grazas” que non fixo graza ningunha cando deixou de ser “gracias”.

Non sorprende, pois, que na beira de alá do Eo haxa agora disputas parecidas, pero se cadra neste momento non é tan importante o modelo de lingua como o feito de que poida usarse para todo. Un tamén pensa que o modelo debería ter outras referencias distintas ás que ten, pero non é tempo de avivar ese lume.

 

Pouco antes do Nadal asistimos con absoluta normalidade a unha representación teatral en galego na casa da cultura da Veiga. Agora o idioma de todos nós ergue un pouco máis a cabeza e pode entrar tamén gravado a tinta na casa consistorial. Son boas novas. Un alédase de que o tempo vaia atemperando as cousas, que as tensións lingüísticas que non hai tanto facían ferver o aire na zona vaian acougando, que non todos os ventos veñan á contra para a lingua e a cultura en galego de Asturias. 

Armando Cotarelo Valledor había estar contento. E supoño que tamén o está Belén, Viqui, Crisanto e moitos outros que saben o valor da lingua que herdaron .

Ergo a miña copa.

O naZimento na literatura galega

Non. Aínda que se achega o Nadal, non é do nacemento dun meniño nun pendello vello do que vou falar, que ese é un tema moi trillado e dorme ata as mulas que lle dan alento. O que pasa é que que a un ás veces dálle por facer malabarismos léxicos gratuítos.

Odessa, as antenas de Arneiro en Cospeito, a ruta das ratas, o colexio alemán en Vigo, os submarinos U-boot, o avión de Córneas, Farandulo.net, o mosteiro-zulo de Samos, Lesli Howard,... Son nomes que pouco ou nada me dicían ata hai algún tempo. Todos teñen algo en común: a relación cos nazis en Galicia.

Supoño que os historiadores saberán diso o que lles deixen saber, e ata hai algunha publicación específica sobre o tema, coma Galicia en guerra, de Eduardo Rollan, pero desde hai algún tempo parece que o asunto interesa tamén ós literatos.

Xa Jaureguízar acollera nazis en A cova das vacas mortas (2006). Uns anos despois aparecen de novo na trama de Os fillos do mar, de Pedro Feijoo (2011). É de supoñer que a presenza do nazismo nesta obra ten moito máis que ver coa realidade có que sucede na novela de Jaureguízar, que seica os filoesvásticos andaban máis mestos en Vigo ca na raia asturgalaica.

Máis recentemente chegáronnos dous títulos nos que se retoma o tema: Cabalos e lobos, de Fran P. Lorenzo, e Izan o da saca, de Xabier Quiroga. Na primeira, Vigo volve ser o espazo predominante, mentres que na de Xabier son as terras de Lemos as que se prestan como espazo para esta novela que nos recorda, en moitos aspectos, a súa magnífica ópera prima: Atuado na braña.

De propina, acaba de estrearse o documental A viaxe de Leslie, inspirado no derribo dun avión fronte á costa de Ortegal, en 1943, onde morreu, entre outros, o actor británico Leslie Howard. 

Non fo o único caso de combate aéreo fronte ás nosas costas: na presentación en Ribadeo de Cabalos e lobos, o autor referiuse a un combate entre alemáns e aliados fronte ás costas de Ribadeo, un episodio que ningún dos alí presentes coñecía pero sobre o que se pode atopar información na rede.

Como non teño nada claro onde remata a verdade histórica e onde comeza a ficción literaria, mellor deixo o asunto, que ademais teño sono.

Catalina de Santiso, da lenda á narrativa culta.

Catalina de Santiso: nunca dela oíra falar e ultimamente chégame por carreiros diversos. Non vou contar aquí a lenda, que se pode atopar na rede, pero si que quero referirme a un par de textos literarios nos que se recrea a súa historia.

Cando hai uns meses Aurora García Rivas presentaba Vía muerta, no Cantón de Ribadeo, anunciou que estaba traballando xa na súa próxima novela, inspirada precisamente neste personaxe. A novela xa está na rúa; a Catalina de Santiso da escritora de Santiso está a disposición dos lectores desde hai unhas semanas. Non cadrou aínda, pero espero ser pronto un deles, que sempre un le con especial interese todo o que chega desde o Eo-Navia, tan achegado e tan distante.

Pouco antes desta nova editorial, caeu nas miñas mans un título doutra autora benquerida: E Xoel aprendeu a voar, de MaricaCampo.  Trátase dunha obra pensada para lectores novos, por iso me parece moi apropiada para os grandes –retomo intencionadamente este xeito de denominar os adultos, agora en desuso, como homenaxe a Memorias dun neno labrego, onde Neira Vilas titulou así un capítulo-. 

O capítulo 26 de E Xoel aprendeu a voar titúlase “Tras as pegadas de Catarina Santiso e os namorados da Cova da Serpe”, pero antes, no capítulo 22, os protagonistas len un documento no que se narra a “tristísima historia acontecida naquel castelo no século XVI”, a historia de Catarina de Santiso, virtuosa esposa de Vasco das Seixas, que morreu a mans do seu marido celoso, como sucede tantas veces hoxe en día.

Non sei que pensarás ti do asunto, pero se cadra non era Catarina (ou Catalina) mal símbolo para esgrimir nestes tempos de violencias anovadas contra as mulleres.

"Cruzando versos". Deixemos que as letras entren polos ollos

Cartel de "Cruzando versos"

I

Hai xa uns cantos anos, un comando clandestino percorreu as rúas de Ribadeo con premeditación e nocturnidade na véspera do Día das Letras Galegas e deixou a vila empapelada de fragmentos literarios.

“Deixa que as letras che entren polos ollos”, era o lema común que podía lerse en cada un dos máis de cen carteis que amañeceron pegados en escaparates, farolas, cabinas de teléfono, portas ou onde lle cadrou.

Quen isto escribe conserva o arquivo con aquela escolma literaria e aquí queda o de Neira Vilas, que onte nos deixou, como homenaxe:

O alcalde era Balbino Pérez Vacas, e a porta do concello foi o sitio escollido para o comezo das Memorias dun neno labrego. Ningún lugar lle acaía mellor. Algún tempo despois, sóubose que Balbino o sacara da porta e o levara para o seu despacho na alcaldía, para que perdurase. Ben feito.

Algúns desapareceron axiña, pero outros mantivéronse ben tempo e non era raro ver os viandantes parando a lelos, deixando que as letras lles entrasen polos ollos.

Daquela non había redes sociais e non quedou constancia expresa das reaccións da xente, pero contan que os membros do comando tiveron que aturar un “Teníais que ponerlos en castellano para que los entendiésemos todos”. 

- Queda moito sitio libre. Pode vostede pegar os que queira en castelán ou no idioma que lle pete –seica lle dixeron.

II 

Hai unhas semanas, a poeta Verónica Martínez Delgado, faloume dunha iniciativa que me trouxo á memoria aquel acto clandestino. Só que a proposta dela foi unha versión moi, moi mellorada, a plena luz do día e implicando no comando a unhas cantas ducias de escolares do concello.

“Cruzando versos” foi o nome da actividade e, como resultado da mesma, podemos estes días atopar catro ou cinco ducias de versos, breves pero ben escollidos, ó comezo dos pasos de cebra e nalgún outro lugar de paso, como as entradas da praza de abastos, algo que moito me alegra porque é un sitio que visito con frecuencia.

Como un gran non enche celeiro pero axuda ó compañeiro, colaborei minimamente, porque se me pediu, suxerindo o nome dalgúns escritores e escritoras da banda de alá da ría. Teima miña. Sempre lamento que se saiba tan pouco do que se fai do outro lado en cada unha das beiras, sobre todo cando o que se fai é bo.

Como o tempo pasa pero as teimas sobreviven -e son máis visibles grazas ás redes sociais-, tamén desta vez houbo algunha queixa pola ausencia de textos en castelán, que en otras regiones de España tamén hai xente que escribe e bla, bla, bla... Tamén a había cando en Madrid fixeron o mesmo –que a idea vén de lonxe e repetiuse en moitos sitios- e non lembro queixas polo feito de que Madrid, que é a capital “de todas las regiones de España” se esquecesen totalmente dos idiomas destas outras terras.

Mellor ignorar os negacionistas e quedar coas imaxes da retina dos nenos e nenas felices dándolle vida ó asfalto da súa vila, saborear os versos mentres non os borre a invernía e felicitar a Verónica  Martínez por facer que as letras nos entren polos ollos.

Audiovisual, cómic e investigación musical con Ribadeo ó fondo

Eu quérolle ben ó alumnado. Van alá moitos anos e son moitos os que me teñen aturado. Algúns fanme doer a cabeza –e supoño que eu a eles- pero pasan os anos, miro atrás e manda máis o afecto có desasosego.

Son xa tantos e tantas que un perde de vista os camiños que seguiron, pero de vez en cando dá con eles, con elas, no mundo real ou virtual e alégrase dos seus éxitos, aínda que sexa caladiñamente, desde a última fila da sala. Ultimamente as novidades chegáronme en lote:

I

Na gala do OUFF Escola 2015, en Ourense

Empezamos polo máis cercano. Sara, María, Elena, Cristina e Jaime, que teñen agora a quenda de aguantarme tres horas por semana, puxeron cara, voz e sentimento no Eu digo... que arrasou en youtube, e recentemente foron finalistas no OUFF Escola 2015, convocado polo Concello de Ourense. 

Non houbo premio, pero xa non é pouco premio estar entre vinte escollidos nun certame ó que concorreron cento e moitos traballos.

II

Portada de "No me pegues que llevo gafas".

"Na escola comeza debuxar batallas con miles de mortos que despertan un sorriso aprobatorio nos seus mestres. Mais un día decide mudar de estilo e pinta unha escena de amor entre un home e unha muller [...] Os mestres péganlle dúas bofetadas e esnaquízanlle o debuxo"

Seica lle pasou a Anxo L Baranga, segundo lemos nunha breve reseña biográfica na lapela dun libro. Non sei se este sería tamén o caso de Jorge Monlongo, que hai anos pintaba de todo nos libros de texto, nas libretas e tamén nos pupitres das aulas, para desespero das limpadoras. Non creo que lle garden rancor, que son xente de ben e perdoan todas as tintas que levan borrado. 

Tamén debuxou para Km 0, a revista escolar que daquela sacabamos adiante no instituto. Despois souben da súa arte nas páxinas de El Pequeño País, do seu traballo como ilustrador para os textos dunha editorial e pouco máis.

Agora sorpréndenos desde Madrid con No me pegues que llevo gafas, unha historia moderna con debuxos ben atractivos. Está no mercado. Un bo agasallo de Nadal. Facédeme caso.

III

Portada de "Music and Exile in Francoist Spain"

Eva Moreda, que escribiu boas páxinas para a nosa literatura, anda agora un pouco abaixo dos highlands escoceses facendo cousas novas en idioma de por alá que un pouco domina. Pero, sabendo da súa sagacidade, seguro que o seu Music and exile in Francoist Spain, que coñecemos polas redes sociais, é de lectura ben interesante para quen teña interese en saber máis de quen tivo que facer as maletas á forza durante aqueles corenta anos de desgraza que nos caeron encima despois de xullo do 36.

Tres noticias de xente que teño ou tiven nas aulas e que alegran estes tempos de outono, cando o inverno ameaza xa con vir para quedarse, segundo contan os que entenden de mapas e xeografías das borrascas. 

"Eu digo...": un ano, 32.868 visitas.

Mañá fai xustamente un ano que subimos a youtube o "Eu digo..."

A historia xa está contada.

Van alá 365 días e, neste momento exacto, 32.868 visitas. 

Seguimos orgullosos das nosas variantes, seguimos orgullosos do galego, seguimos orgullosos de Sara, Cristina, Elena, María e de Jaime, que acolleron con entusiasmo a idea e mellorárona. E seguimos orgullosos de Tania, que se encargou da montaxe e mellorou todo aínda máis.

90 anos do éxito de Antolín S. Mediante en Lugo

Váisenos alá outro mes de outono, como sempre lle chamou miña nai, e a cousa cadra con outra enxurrada de pedradas contra as linguas pequeniñas do noroeste. En Galicia xa estamos afeitos –en realidade un nunca se afai a estas cousas- pero en Asturias parece que os desprezos dos cerebros cativos, por grandes que sexan os seus apelidos, mancan de xeito especial e no día de hoxe ferven as redes contra quen desprezou publicamente o asturiano mentres cobra dos impostos que pagan os asturianos.

 Xuan Bello fala de “vencelos coa intelixencia” e eu doulle a razón á súa lucidez, pero iso non evita as ganas de rematar a vitoria cunhas pedradas ben calculadas, para non mancar máis do necesario.

Váisenos alá outro mes de outono e un volve a mirada a Asturias, cara ás hemerotecas, e decátase de que a cousa cadra co 90 aniversario dunha ampla reseña na prensa arraiana do éxito que obtivo un fillo destas terras no certame literario organizado pola Asociación de Prensa de Lugo co gallo das festas do San Froilán. Falo de Antolín S. Mediante, vencedor do “segundo tema” (mellor poesía en galego) co seu poema “A un muíño desfeito”.

O poeta de Taramundi, que nos últimos anos rescatou do olvido Xoán Babarro, compartiu honra aquel día con D. Ramón Otero Pedrayo e outros, nun acto conducido por Antón Vilar Ponte.

De todo iso dá conta Ecos Vegadenses no seu nº 40, correspondente á 2º quincena de outubro de 1925. E nós recordámolo hoxe porque preferimos dedicarlle atención á xente de boa intención, especialmente ós que dunha banda e outra da ría, compartimos soños e desexos.

Cabeceira de Ecos vegadenses (2ª quincena de outubro de 1925)

A forza que vén de lonxe- XI: Chus Pato en Harvard

A SERIE EMPEZA AQUÍ.

Algunhas veces, a forza chega desde lonxe de rebote. Primeiro ten que marchar.  Marchar desde Ourense, por exemplo, pasando polo Deza e subindo a un avión con destino a ultramar co peito e o corazón ateigado de versos. Palabras que son vida.

Despois vén a entrada no templo da poesía, a Woodberry Poetry Room da Universidade de Harvard, para baleirar os versos alí onde só os mellores teñen tal honra. Só as mellores.

Tal foi, recentemente, a viaxe de Chus Pato. Con ela, Erín Moure, forza de lonxe impagable da que xa demos conta noutra ocasión.

Chus Pato recitou poemas en galego na Woodberry Poetry Room de Harvard; Erín Moure traduciuna ó inglés e o noso idioma queda así gravado para a historia no mesmo espazo onde antes recitaron Ezra Pound, T.S. Elliot, J. Kerouac e outros nomes que pasaron con honra á memoria das letras universais.

Agora vén  ou debía vir o efecto boomerang, a forza que vén de lonxe e chega de novo onda nós. Só uns poucos saben enxergala no medio da néboa: Ana Romaní no seu diario cultural, Xosé Antón Laxe Martiñán que comparte a nova nos eidos de Prolingua...

Os máis, non. Andan demasiado enredados dando conta de cada entrada e saída de Isabel Pantoja na cadea ou dalgún cabazo enorme que apareza nunha leira, que estamos no tempo.  

as letras emerxen da pedra, do máis profundo dos soños

as letras son pinturas con voz

entón a luz cicélaas

e un monllo de aire impulsa as cavernas do corpo

e o berro do animal aprende, soletrea e pronuncia

pronuncia a palabra da parte sen parte

dor dos das que non teñen parte

as letras, esas letras [...]

son ríos, e condénsanse en nubes

e viaxan

E ó viaxaren, a forza dese acto chéganos de volta desde lonxe e dános azos para a esperanza en tempos de desleixo anovado. Aí ó lado. Unha semana si e outra tamén.

Pero non quero ensuciar o momento lembrando a monitora de hípica que causa vergonza ata nos cabalos que a rodean, a viaxeira blablacárica que non quere compartir vehículo cun chófer que fala galego, o empresario de Betanzos que non acata a lei porque lla remiten en galego, ese centro de educación(?) infantil que prohibe o uso da nosa lingua. E non só.

Non quero. Non merecen tanta atención. 

O meu idioma nativo é un conflito lingüístico

A miña historia máis recente pasa pola dificultade de hospedar os antepasados

CONTINÚA AQUÍ

"Con follas de figueira". Poesía social en galego en plena guerra

Din por aí que as primeiras décadas do século XX supuxeron o derrubamento definitivo da fidalguía e o ascenso da nova burguesía comercial.

Algúns escritores da época dan conta destes cambios nas súas obras, normalmente con desagrado. O caso máis coñecido é o de Vicente Risco, que en O porco de pé ridiculiza coa figura de Don Celidonio eses novos ricos, que chegaron a selo a forza de apañar cadelas e pasar fame.

Na prensa do occidente de Asturias tamén atopamos algún exemplo que vai nesta liña. No número 279 de Ecos vegadenses, correspondente á primeira quincena de setembro de1937, AESEEME publica o poema "Con follas de figueira", onde dá conta dos abusos dos comerciantes, que se enriquecen de xeito usureiro.

Eu na miña vida vin
gremio máis aproveitado!

AESEEME é un dos pseudónimos cos que Antolín Santos Mediante asinou os seus textos. Non era un autor precisamente botado á esquerda, así que o contido do seu texto e o feito de que o publique en galego na prensa asturiana xa en plena guerra civil danlle especial mérito.

Agora, eses usureiros seguen existindo, pero teñen outra dimensión e pacen sobre todo no sector enerxético.

AESEEME: "Con follas de figueira". Ecos vegadenses, setembro de 1937

O soño de Xoán, de Farruco Graña

Un momento da presentación de "O soño de Xoán"

Hai un par de semanas tiven o privilexio de acompañar a Farruco Graña na presentación da súa novela O soño de Xoán, na Casa das Letras de Ribadeo, nun acto organizado pola A.C. Francisco Lanza.

O autor

Farruco Graña

Farruco Graña é profesor de Filosofía no IES de Tapia de Casarego, colaborador habitual na prensa escrita e virtual, activista cultural e político comprometido sempre co nacionalismo. Actualmente é Concelleiro de Cultura en Ribadeo. Un traballador incansable,  “pensador por libre, docente por conta allea e amante das letras” –copio da súa conta de Twiter-..

Como escritor estreouse en 2007 coa novela O bosque de Nadgor. Despois participou en varias obras colectivas: A Coruña á luz das letras (2008), Follas de carballo (2011), Contos da taberna (2014).

Algúns dos seus textos literarios foron merecentes de premios: Accésit no XVIII Certame Literario Manuel OrestesLópez, de Paradela, polo conto “O tren de Vialoudrid”; 3º premio na XV edición do Certame de Narrativa Curta “Ánxel Fole”, polo relato “Campanas de Anllóns” e 1º Premio na modalidade de narrativa do X certame organizado pola A. C. Rosalíade Castro de Cornellá, polo seu traballo “Badaladas de Anllóns”.

O soño de Xoán

Portada de "O soño de Xoán"

 Contido

A novela  trata sobre as peripecias de Xoán Lourido, un mozo ribadense afeccionado á astronomía, no Ribadeo do século XVII. O protagonista consegue unha copia do Somnium de Kepler e a partir dela, escribe a recreación dunha viaxe de ida e volta  á lúa desde o Monte de Santa Cruz. O seu interese pola astronomía acaba traéndolle problemas co Santo Oficio, xa que un inquisidor con orixes na zona pretende facer méritos ante outros colegas e as informacións que lle chegan con respecto a Xoán Lourido fan que lle bote o ollo para procesalo por bruxería e por ter lecturas contrarias á fe.

Máis alá da ciencia-ficción, na obra hai tamén unha importante compoñente histórica, o cal supón unha dificultade engadida para o autor ó ter que adentrarse nun proceso de documentación que se engade ó esforzo da propia escrita, da creación literaria en si.

Nesta liña, algúns dos aspectos presentas na novela son as relacións políticas entre a Península Ibérica e Flandres, as actividades da inquisición en Galicia, os anos da peste, a historia do porto de Ribadeo e as relacións comerciais con outros portos, a estrutura da vella vila amurallada, a configuración das rúas da vila, os movementos das augas e a toponimia da ría, as rivalidades entre os lugares das dúas bandas da ría, etc.

Outra imaxe da presentación de "O soño de Xoán" en Ribadeo

Estrutura

A obra  estrutúrase en tres partes:

A 1ª, situada na primeira metade do século XV, ó meu modo de ver funciona como contraste á seguinte, que é a que supón o groso da novela. Nesta primeira parte asistimos a un tempo de relación comercial intensa de Ribadeo con outros lugares, o cal permite a entrada de novidades necesarias para o posterior desenvolvemento da trama. Ao mesmo tempo, é un período de bastante tolerancia relixiosa e de convivencia pacífica entre crenzas distintas, simbolizada na cidade de Toledo. 

A 2ª parte, situada na segunda metade do século XVI e, principalmente, primeira do XVII, correspóndese cunha etapa dominada pola intolerancia relixiosa, polo fanatismo e polos comportamentos dos seguidores do Santo Oficio. 

Na 3ª parte nárrase o soño de Xoán, a súa viaxe sideral, que tantos problemas lle causou.

Outros aspectos formais e de contido

Ó longo da novela o autor utiliza distintas perspectivas narrativas e alterna a narración con amplos fragmentos dialogados. Todo isto favorece o ritmo da novela e axuda, por veces, a situar os tempos do relato, xa que aínda que en xeral a historia se desenvolve cronoloxicamente, hai pequenos saltos adiante e a atrás.

Farruco Graña domina o vocabulario galego vivo e tamén o moribundo, os cultismos e o léxico popular, polo que podemos falar de riqueza léxica na obra, o cal non impide algún erro lingüístico e algunha pequena gralla, como sucede en practicamente todo o que se edita.

Está presente a fantasía, a relixión, o amor, o humor,… está presente, en definitiva, unha diversidade de elementos formais e de contido que fan de O soño de Xoán unha lectura ben recomendable.

Cartel da presentación de "O soño de Xoán"

Actualidade

A pesar de que o novela se centra nun momento do que nos separan uns centos de anos, tamén vemos fíos que nos conducen á actualidade, á realidade sociopolítica máis próxima:

“Que bo acerto teñen os monarcas que saben coidar da diversidade dos seus reinos” (p. 21).

 “A diversidade cultural estábase a converter en base da súa riqueza” (p. 106)

Eu non podo evitar ler eses fragmentos en clave actual, tendo na cabeza a recentralización política e o proceso de uniformización cultural ó que asistimos.

“Tendo Amsterdam xentes tan diversas de relixións tan opostas, mantíñase pacífica con poucos ministros, pero con moita xustiza, pois a vivencia relixiosa considerábase algo propio do plano individual que non debía interferir na vida colectiva” (p. 106).

Imposible non pensar na actual situación da relixión no Estado, no ensino e nos rosarios que se nos aparecen onde menos pensamos, en bispos e en Ministros con santos no seu equipo de traballo.

 “En canto que o poder político gravitaba con toda clareza cara o sur tomando como referencia tanto ao Mediterráneo como, sobre todo, ao Atlántico con Sevilla como epicentro da carreira de Indias, pouco iamos poder facer. Mais a verdade, por crúa que sexa, non se debe ocultar, hai que ter a valentía de expresala a viva voz en concello aberto para polo menos poder tomar conciencia dela e mostrarlle aos nosos fillos como poder ir facendo camiño para mudar as cousas”. (p. 59).

A pesar da alusión á carreira de Indias, que nos leva a outros tempos, a referencia á ausencia de poder propio e a necesidade de telo pada mudar a realidade tamén a leo en clave actual. O mesmo sucede con estes outros dous fragmentos:

“…como non esixamos o que nos corresponde, ninguén nolo vai dar”. (p. 60).

 “Este afán por loitar polo seu país, […], no canto de aceptar con resignación a fatalidade da historia, fixo reflexionar a Xoán Lourido en máis dunha ocasión” (p. 79).

Trátase de pequenas pinceladas que o autor nos vai deixando, ben dosificadas para non caer no panfletarismo. O autor escribe cun ollo no pasado e outro no noso presente máis próximo.

Agardamos que sexan moitos os ollos dos lectores.

Unha metáfora do galego nunha praza de Bruxelas

Pedrafita doada pola Xunta de Galicia, nun parque de Bruxelas

Este verán estiven algún tempo en Bruxelas e noutros lugares de Bélxica. É divertido, porque hai moita xente estrada polo chan bebendo cervexa e, ademais, en Bruxelas un pode ver cousas que aquí xa non se permiten porque seica as prohibe Bruxelas. Pero non vou enredar agora con esas lerias.

Tamén atopei un fósil dos tempos de Fraga. Nunha pequena zona axardinada deixoulle espetado un menhir coma os que hai cerca da Torre de Hércules da Coruña.

Eu imaxino que un día de 1999 chegou Don Manuel ás alancadas co pedroulo ó lombo, vestido de Obelix, chantoullo na herba e díxolles:

-Aí queda iso!

Despois marchou correndo sen despedirse, antes de que chegasen os ghaiteiros escoceses que contratara Amarelo de Castro. Detrás foi alguén e puxo unha placa de mármore, que era o que se levaba naquela era, para explicar un pouco a cousa. 

"Dobre placa" conmemorativa, ó pé da pedrafita de Bruxelas

Non sei por que, pero alguén rachou a placa e resulta que por debaixo hai outra case igualiña. O texto, redactado en catro idiomas, di na versión galega: 

Esta pedrafita, antergo símbolo solar, dedicada ó Peregrino anónimo, ha sido doada pola Xunta de Galicia e erixida no punto de encontro e de saída dos peregrinos cara a Santiago de Compostela. 

Digo que son case igualiñas porque entre as dúas placas hai un par de diferenzas:

Ese "ha sido doada", que tanto manca o oído, non está na placa de abaixo, onde, polo que se ve, a versión galega estaba redactada con corrección.

Fragmento onde se poden ver as diferenzas da placa inferior.

Ademais, pódese observar que na de abaixo a orde dos idiomas era castelán, galego, francés, neerlandés, mentres que na que está superposta o galego pasou para o fondo de todo.

A min o asunto paréceme unha metáfora da situación do galego: cada vez máis deturpado e máis relegado.