Sei que teño o blog cheo de trapalladas. Debería facer limpeza, pero cústame quitar cousas do medio. Escolle ti o que che pareza e non fagas caso do resto.

26.1.15

Teatro en galego en Castropol

Reseña da representación de
 "Os vellos non deben de namorarse"
Castropol, decembro de 1968 
Entre o 10 de xaneiro e o 21 de febreiro está tendo lugar en Castropol un certame de teatro afeccionado organizado polo concello de Castropol e a asociación cultural El Cioyo. Sinto ben non acordarme agora mesmo do nome do certame. É o que pasa cando se lle poñen nomes raros ós eventos... Pero iso é o de menos. O importante é que sete grupos de teatro afeccionado de Asturias e Galicia teñen aí un escaparate para presentarse ante o público co froito do seu esforzo.

A próxima representación, que terá lugar o sábado, 31 de xaneiro, tócalle a quenda ó grupo O Bordelo de Cervo, que poñerá en escena Os amores de Mariñán, de Francisco Piñeiro. Non é a única representación en galego, xa que o día 17 o grupo Juan Manuel Méndez, da Caridá, representou Alpeirada nel buchinche d’Antón, de Jesús Álvarez; o sábado, 14 de febreiro, o grupo da Roda representará El dieiro, bon compañeiro, de Galano, e o certame pecharase o sábado, día 21 de febreiro, co grupo local El Cioyo, que representará Esto era unha vez, de José Ramén Oliva.

Moito me agrada esta convivencia normal de teatro galego e asturiano, de teatro en galego de aquí e de acolá, despois duns anos nos que parecía que todo mancaba na banda de alá da ría.

Remexendo na prensa local, un atopa con frecuencia presenza de casos semellantes, algún deles con importante tratamento mediático, como sucedeu coa representación de Os vellos non deben de namorarse, de Castelao, en decembro de 1968.

Que a cousa siga.

(A crónica continúa no recorte seguinte)
Reseña da representación de "Os vellos non deben de namorarse"
Castropol, decembro de 1968.

17.1.15

A forza que vén de lonxe - X: Alexander Schmuck

Alexander Schmuck
(imaxe collida de Sermos Galiza)
A serie empeza AQUÍ

Eu non coñecín a Alexander Schmuck. Souben del só a través do mundo virtual da súa compañeira, a amiga Marga do Val, que me mira todos os días desde a cima  do carballo no que nos empoleiramos hai anos uns poucos compañeiros de promoción.  Xa daquela -ano 87-, ela rotulouse como Margha, moitos anos antes de que as churras do Xabarín, os Herdeiros da Crus e a rapazada de Rianxo fixese bandeira da gheada.

Alexander Schmuck, profesor de Xeografía e Bioloxía de Ensino Medio en Wörrstadt (Renania-Palatinado), que recibiu dela ese e orgullo pola lingua nosa, fixo do galego o seu idioma e deixounos para sempre un artigo que é un tesouro: E se vos digo que o galego é a lingua do amor? Un artigo para deixar sen argumentos os negacionistas e sen palabras, pola emoción,  os que amamos a mesma lingua que el amou nos últimos anos.

Alexander Schmuck, a forza que vén de lonxe. Négome a usar o pasado, porque a súa forza segue presente.
CONTINÚA

7.1.15

Tabernas

Nunha taberna do Corpiño
Volvín ó Corpiño. Non foi para felicitar o cura, a quen seica van nomear exorcista titulado, senón para comer os callos na taberna de enfronte á igrexa. Houbo un tempo no que ía con frecuencia os domingos pola mañá, pero cando tal un vese sen acompañantes, que algúns anos son moi cabróns.

A min gústanme eses bares-tenda onde un pode tomar un viño mentres mira para os paquetes de macarróns ó lado das botellas de vermú, ou para un almanaque coa imaxe da Virxe do Rosario colgado na parede a carón doutro cunha menos virxe sen hábito nin trapo de caste ningunha. Ás veces tamén os hai de gatiños ou de cadelos.

Gústanme eses establecementos, que sempre chamamos tabernas. Sendo eu pequeno na miña parroquia había oito: a de Dorinda, a do Caldeireiro, a de Pura, a de Castro, a do Capador, a de Cavado, a de Indalecio e a do Herdeiro. Claro que, sendo todas moi parecidas, algunhas tiñan a súa especialidade. Por exemplo, na de Dorinda botábanse timbas de alto nivel, na do Caldeireiro mirábase o correo, na de Cavado vendíanse fabas e xamóns e na de Indalecio comprábanse as caixas para os defuntos, que non estaban no estante ó lado das botellas de vermú pero estaban no cuberto do lado, que eu téñoas visto polo ventanuxo.

Hoxe só queda a do Caldeireiro, que deixou se ser bar para ser só tenda, e a de Castro, que deixou de ser tenda para ser só bar.
Portada de "Bares tienda en Asturias"

Non debe ser doado subsistir economicamente no rural con negocios así. É unha pena. Sería bo que, antes de que desaparezan, alguén con tempo, gana e capacidade se encargase de agasallarnos cunha publicación sobre as nosas tabernas do rural, os nosos bares-tenda, como David Fernández Moro fixo hai dez anos cos de Asturias.

Mellor aínda sería retrasar a súa agonía. Debería haber algún tipo de axudas para salvar as que se poida. Eu que sei..., poderían deixalas exentas de IBI, como seica fan cos bens da Igrexa, darlle unha axuda como as que lles conceden cada pouco ás concesionarias de autoestradas, a maiores, para que non deixen de ser millonarias, ou poñernos a todos unha multa como a que pagamos para o asunto ese do Castor ou para o canon dixital.

Tamén poderían ter unha axuda de política lingüística, porque eu no Corpiño pedín callos e unha cunca de viño, pero estou seguro de que se pedise un café con leite o taberneiro habíame servir un café con leite sen activar en ningún momento ese tradutor automático que lle instalan a case todos os camareiros do país e que fai que retruquen “un café con leche” cada vez que alguén llelo pide en galego. Tal como andan as cousas da lingua, non é mérito menor.

21.12.14

Os de fóra como escusa

Cartel de A esmorga
 - Es que está en gallego y aquí viene mucho asturiano al cine.
Seica ese era o argumento que daba alguén do cine de Ribadeo para non traer A esmorga. Menos mal que Neves soubo mover fíos e cambiaron de idea.

Eu dou fe de que é certo. Entre Avilés e Ferrol non hai ningún outro cine e hai moitos asturianos que veñen a Ribadeo. Eu mesmo coñezo algúns deles e dou fe tamén de que son asturianos, pero non son parvos. E ademais moitos tamén falan galego.

Usar os de fóra como escusa para agachar as propias miserias, os propios complexos e prexuízos é algo bastante frecuente. Podería encher isto de exemplos, pero valería de pouco, que non me han ler os que non se decatan de que se pode facer o pailaroco en castelán ou en calquera outro idioma e pódese tamén lograr a excelencia en galego.

Podería encher isto tamén de xente de fóra que me pediu que non deixase de falarlle en galego porque me ían entendendo igual e incluso porque querían aprendelo. Podería falar tamén desa rapazada do Cañada Blanch de Londres que tanto admiro: de Vanesa, filla de colombianos, nacida en Madrid, que se expresa exquisitamente en galego con só quince anos; de Brian, fillo dun conductor de autobuses inglés, que soña con visitar Galicia algún día e que cando veña vai falar nese galego que xa fala con soltura.

Podería falar de Katjia, moza alemá de sorriso perenne e moi digno galego, e dos centos de estudantes das case corenta universidades de todo o mundo onde se estuda o noso idioma. Pero non valería de nada, porque non nos han ler os que seguen facendo o pailaroco en castelán de paso que axexan polo ventanuxo para dicir:  
- Es que está en gallego y aquí viene mucho asturiano al cine.



14.12.14

Escapismo

  Valéntín García, o actual Secretario Xeral de Política Lingüística, manifesta hoxe en El País que "en la encuesta nos faltan hablantes de gallego". En parte ten razón; eu podo dicirlle onde están uns cantos: polo mundo adiante, emigrados. Algo terán que ver tamén niso as políticas que os seus están facendo.

Fragmento da entrevista en El País (14-12-14)

 Estes días está de moda falar de transparencia, pero os nosos mexilloeiros non dan conseguido que na etiquetaxe das latas que mercamos figure a palabra Galicia, para que non nos metan mexillón de vai-ti-saber-onde. O asunto estase levando, de xeito simbólico, ós plenos dos concellos, onde os do PP votan a favor, pero despois votan en contra nos Parlamentos onde realmente se pode decidir algo. Cousa do demo, supoño. Eu non sei para que vale ter unha denominación de orixe se despois non se pode indicar a orixe.

  Eu botei hoxe media mañá percorrendo establecementos da miña vila en busca dunha botella de auga galega. Estiven en seis sitios e non a dei atopado. É certo que estamos en domingo case todos os lugares nos que se pode mirar son tendas pequenas, onde hai unha ou dúas marcas, pero tamén mirei nun supermercado "de garda", coma as boticas, que ten tres ou catro metros de andeis con augas; se cadra había máis de media ducia de marcas e ningunha era de Galicia. E a min non me dá a gana de comprar auga mineral que non sexa galega, que para iso estamos na Terra da auga. Antes collo o coche e vou á fonte do Valín cun caldeiro.

  Somos os reis do escapismo; non hai maneira de dar connosco. Calquera día buscámonos no mapa e atopamos un burato negro, ou un mar cheo de tiburóns. 

4.12.14

Eduardo Pondal: das Figueiras ó Mar das Galiñas

Talasónimos galegos no Gran Sol
Un día pola mañá, se cadra con néboa no tesón, Eduardo Pondal  abandonou a ribeira das Figueiras, deixou Ribadeo a estribor e colleu rumbo ó Mar das Galiñas.

Ós poucos, levo tempo rastrexando as pegadas da literatura galega no Eo-Navia e xa case nada me sorprende, pero aínda así non esperaba atopar o bardo de Ponteceso tan cerca da miña casa, e moito menos emerxendo das augas coma unha Venus. Souben del grazas ós Contos do mar de Irlanda, de Xurxo Souto
Carrillo tamén levou ó mar a literatura galega. O neno da rapeta e do mansío chegou a ser armador do seu propio gransoleiro: Eduardo Pondal. Construído no ano 69, en sociedade con dous cuñados, nos estaleiros Gondán, Figueiras, Ría de Ribadeo. “O nome foi cousa das miñas fillas: Lola, Carmen e Zulema. Cando o soubo Planas, o armador dos barcos nos que andaba, regaloume Queixumes dos pinos”.
A chamada de Ossian tivo resposta. Eduardo Pondal sae cara ao mar de Irlanda. Que lances prodixiosos han vir nesas viradas?

No Gran Sol está o Mar das Galiñas, e A Selva, Os tres Codillos, A Cona da Vella e moitos outros talasónimos galegos, nomes cos que os nosos mariñeiros bautizaron as leiras do mar de por aí arriba, segundo nos descobre o de Monte Alto.

Carrillo, José Carrillo, seica naceu no ano 30 e ós 11 comezou a ir ó mar. Con 26 quitou o título de patrón e estreou o nomeamento camiño de Irlanda mandando un barco cunha fenda remendada con cemento rápido. Nin Sinbad sería capaz de tal fazaña. O Gran Sol foi o seu mundo desde aquela. A compañía do Eduardo Pondal chegou anos despois. Quen sabe as que pasaron xuntos!, pero nunca teremos noticia diso, porque as cousas do mar non se contan na terra.

Busco na rede e, certamente, atopo a partida de bautizo do Eduardo Pondal, na web do estaleiro onde se construiu, só que está rexistrado no ano 70 e non no 69. Tanto ten. A encarga figura a nome de “Manuel Castiñeiras e outros”. É de supoñer que o tal Castiñeiras é un dos cuñados de Carrillo.

Rexistro do Eduardo Pondal, na web do estaleiro Gondán
Eu non sei se Gondán non construiu outros barcos antes ca estes ou se non leva conta. Polo rexistro, o Eduardo Pondal foi o segundo botado no estaleiro, precedido só polo Segundo Río Sil, do ano anterior.

Non escribo máis, que acabo de oír, coma cada día,  a sirena do estaleiro de Gondán. Toca descanso.

26.11.14

OS TEIXEDAIS de Xoán Babarro.

Imaxe da colección
Non debeu ser doado o ensino do galego nos primeiros tempos, cando case non había recursos editados e non se contaba con internet.

Seguramente Xoán Babarro podería falar diso con detalle, pois foi un dos primeiros docentes do noso idioma e é autor de As nosas letras 1 e 2 (editorial Casals) cando non había case nada. Se cadra é por iso que aínda leva dentro o ánimo de poñer recursos a disposición de todos.

Falar de Babarro é falar tamén do galego de Asturias, eido no que moito leva labrado.

Nos últimos meses, Babarro foime enviando exemplares da colección Os Teixedais, un conxunto de caderniños autoeditados con recursos para o ensino do galego no occidente de Asturias, e non só, a partir de textos de autores da zona.

Agora, co seu consentimento, contribuímos desde aquí á súa difusión, coa esperanza de que sexa útil para calquera con interese no asunto, pero especialmente coa ilusión de que poidan chegar ós nenos eonaviegos, agora que cantan os paporrubios no medio do inverno.

Premendo nas portadas, accédese ós PDF dos distintos exemplares.
No de Cándido Sanjurjo tamén podes escoitar dous textos recitados por el mesmo.

Unha vez que se abre o documento, pódese poñer o tamaño da páxina ó gusto de cada lector, usando as ferramentas da parte inferior dereita.

OS TEIXEDAIS -1
OS TEIXEDAIS- 2

OS TEIXEDAIS -3
OS TEIXEDAIS - 4

OS TEIXEDAIS - 5

Podes escoitar dous textos
premendo nos títulos:
 "Recordo amargo"
"Chucurruchú".
E tamén premendo
no enlace
(cadea branca en redondel azul)
que aparece a carón do
título de cada texto.

OS TEIXEDAIS - 6

OS TEIXEDAIS- 7
OS TEIXEDAIS- 8

15.11.14

25 anos do Grupo Eilao pro-defensa da nosa lingua

Remexendo vellos exemplares de La Comarca del Eo atopo tres artigos que tratan de tempos de ilusión no Eo-Navia. Eu daquela estaba lonxe e nada sei dos feitos. Teño lido e teño oído falar do asunto, de como evolucionou o soño e de como foi esmorecendo, pero nada sei de primeira man. Nada.

Coñézovos só a algúns dos citados nos artigos. Á maioría, non. Pero admírovos a todos. Admiro a iniciativa e imaxino o brillo da ilusión aqueles días nas meniñas dos vosos ollos.
  
Hoxe, aí fóra non para de chover, a e min, como lle sucedía ó bardo, invádeme a melancolía e mesmo a tristeza ó decatarme de que o 25 aniversario daquel soño pasou desapercibido: nin unha reportaxe na prensa, nin un acto conmemorativo, nin tan sequera unha churrascada con todos xuntos. Aínda que todos estivésedes zugando os ósos en silencio, aínda que fose así...

La Comarca del Eo, 29 de xaneiro de 1989

La Comarca del Eo, 5 de febreiro de 1989

La Comarca del Eo, 12 de febreiro de 1989

(Continuación do anterior) La Comarca del Eo, 12 de febreiro de 1989

(Continuación do anterior) La Comarca del Eo, 12 de febreiro de 1989

12.11.14

Aurora García Rivas: Vía muerta.

Fin de semana de actividade cultural no Eo-Navia.


I
Aurora García Rivas presentou o venres na Pontenova a súa nova novela: Vía muerta. O acto repetiuse o sábado pola mañá en Taramunde, pola tarde en Santiso e o luns en Riotorto. Para decembro queda a presentación en Ribadeo.

Eu estiven en Santiso, onde conduciu o acto o incansable Ángel Prieto. Ademais de caerme mellor o horario, teño predilección polos actos culturais no rural, con pequeno aforo, onde un acaba sentíndose coma nunha xuntanza de amigos.
  
Caladiñamente, a autora de Santiso leva xa dezaseis libros, se incluímos os de pequeno formato. Despois de cultivar con éxito a poesía en galego e a literatura infantil, na súa madurez estase decantando máis pola narrativa longa en castelán. Un ten que aceptar, e ata tratar de entender, as decisións idiomáticas de cada autor, pero non deixa de lamentar que non pase a engrosar o corpus da literatura galega unha obra coma Vía muerta.

Aurora sabe, iso si, que a min non me gusta a deturpación da toponimia (Puentenuevo, Villaodrid, Villameá, ...) por moito que a novela estea en castelán, e máis aínda cando na obra se manteñen palabras do léxico local, acertadamente glosadas ó remate da novela. Pero os seus motivos terá para facelo, e tamén haberá que tratar de entendelos.

Á marxe diso, a obra é de lectura máis que aconsellable. A autora di que é unha homenaxe persoal á súa terra, pero a novela é recomendable non só para os habitantes das ribeiras do Eo, que poden ter o aliciente de ver representado un escenario que moitos aínda gardan na memoria, presidido polo tren de Vilaouriz, senón para calquera lector amante de historias cheas de sensibilidade, ben contadas, cun estilo que na presentación a editora relacionou con Baroja.
Corría la segunda década del siglo. Al mismo tiempo que en Villaodriz, en Ribadeo amanecía una mañana más. En la villa empezaba el diario bullicio desde las Cuatro Calles al muelle y desde éste a Virgen del Camino bajo la protección de santa Cruz. Se decía la primera misa en Santa María del Campo; se abrían las ventanas para ventilar las alcobas; en las confiterías olía a mantequilla y a anís y en los bares a café y a chocolate; a pan recién horneado en las tahonas. Los parroquianos empezaban a salir de sus casas camino de sus quehaceres o de sus devociones. 
En la villa los cafés más emblemáticos acogían a los clientes de costumbre, que hablaban sobre lo divino y lo humano, de la decadencia de las minas, del parón en el cargadero [...]
Celebro esta nova achega de Aurora, editada por Septem ediciones, que se pode adquirir nas librerías e, en formato dixital, en varias plataformas de descarga.

Agradezo, por último, a miña presenza inmerecida no capítulo de agradecementos, pois ben pouco é o que eu acheguei no proceso creativo da novela.  


II
O domingo en Bual inaugurouse unha homenaxe a Benjamín López, co gallo do 50 aniversario do seu falecemento.
Cartel da homenaxe a Benjamín López
Eu tiven coñecemento deste autor e do seu Montañas de la costa verde grazas a Xoán Babarro, que o incluiu na súa tese de doutoramento sobre os lindes do galego de Asturias e na súa antoloxía sobre a poesía do Eo-Navia. Son tantos os nomes das letras eonaviegas que estaban esquecidos ata que Babarro os puxo á vista...

4.11.14

Eu digo...

 Eu digo
Cristina, Elena, María, Sara e Jaime gravando unha toma do vídeo.
Convocatoria urxente nunha aula. Púxenlles Ghalegho.
- Ten máis de 100.000 visitas en Youtube -díxenlles-, ou sexa, pode haber máis de 100.000 persoas que pensen que en Ribadeo somos gilipollas. Necesítovos.
E propúxenlles a idea. Díxenlles que non acepataba un non por resposta por medo a ter un non por resposta. Axiña me decatei do equivocado que estaba.

Deilles un borrador de guión e repartírono ó momento. Despois mellorárono. Buscaron exteriores. Gravaron. Repetiron o que lles parecía que había que repetir...

Pasáronme as gravacións e axiña mas pillou Tania, a miña filla, para mellorar algúns aspectos técnicos: luz, encadres, horizontalidade dalgunhas tomas, ...

Moi, moi orgulloso de Sara, Cristina, María, Elena e Jaime. Tamén de Tania, que mellorou o que xa era bo.

Con equipos así, calquera traballa. Con equipos así véncense todos os aires que veñen á contra.


-----------------------------------------------------
Unha semana despois...:
- Máis de 23.000 visitas en Youtube cando aínda faltan unhas horas para que se cumpra unha semana desde que colgamos o vídeo.  
- Incontables "compartir" en Facebook e en Twiter. 
- Reseñas e entrevistas na prensa: Praza PúblicaLa Voz de Galicia (outra vez La Voz de Galicia), Galicia confidencial, Noticias Galicia, ...  
- A Radio Galega.  
- Blogs e webs: Ribadeo e o cine (Ribadeo), Moedas para Caronte (Meira), Vitola (IES María Casares), Gavieira (IES Elviña), A voz do Resío (IES O Rocío- Coia), Historia na Lama (IES Lama das Quendas), A beira das palabras (IES de Vilalonga), Son de noso (IES de Curtis), Carta xeométrica, Galifornia do norte (IES Concepción Arenal), Olloparo (Cedeira), Ler no Losada (IES Losada Diéguez), Mensaxes dun paporroibo, Chuza!, Eu que sei, A chave do mundo (Fundación Fogar de Santa Margarida), Basellafala (IES A Basella), A caixa dos contos do Menéndez, Gasta a lingua (IES Otero Pedrayo),Enmuponte (IES Enrique Muruais- A Pontenova), La llave de los campos (blog de Héctor Acebo), Pugamiudiño (do IES Puga Ramón- Vigo), Blog da Silva (CPI Cernadas de Castro - Lousame), De papel e tinta (Divino Maestro - Lugo), IES da Terra Chá, Tvplayvideos
 Graciñas pola acollida! Orgullosos do galego. Orgullosos de vós. 

31.10.14

As cereixas dun poema. A menina Campilho.

Pásame ás veces que uns textos tiran por outros, coma cereixas saíndo dun cesto.
A madrugada

[...]
Ela tumbouse ó meu carón
coas confianzas que dá a madrugada,
e entablou conversa sen vir a conto. 
Faloume
de todos os tíos que lle entraran naquela noite
dos tíos que non lle entraran e tampouco lle interesaban
[...] 
Faloume
tamén dun tío que sempre parecía estar a punto
de dicirlle algo interesante  
e sempre lle acababa falando
daquelas poetas portuguesas
ANTÓN LOPOFálame,  Sociedade de Cultura Valle Inclán, 2003

... sempre lle acababa falando daquelas poetas portuguesas. Poetas portuguesas... Hoxe é 31 de outubro, así que é o día propio para este videopoema de Matilde Campilho, unha poeta portuguesa que entrou nos últimos meses coma un meteorito nas letras de Portugal e do Brasil co seu primeiro libro: Jóquei.
                         31 de outubro

Unha entrevista onde ela mesma fala da súa obra:                  
                      Matilde Campilho

Outra máis, menos formal pero creo que máis clarificadora, máis transparente.

Alén das imaxes, a audición dos seus videopoemas -por exemplo, Día dez- tráeme á cabeza o marabilloso Berlín de María Lado, con Fanny + Alexander, ou a M. Rivas recitando os poemas de Ningún cisne no CD de O pobo da noite.
Dan ganas de dicir:
- Sigue falando. Non importa o que digas, pero non cales.
Pásame ás veces que uns textos tiran por outros coma cereixas saíndo dun cesto.

24.10.14

Galicia e o galego na prensa de Castropol anterior a 1936

Estaba publicando este traballiño por entregas, pero descubrín as posibilidades de issuu e, como me pareceu unha ferramenta bonita, colguei alí todo o borrador -é que sempre se lle pode dar unha voltiña-. Así que se a alguén lle interesa xa pode acceder a todo o documento.

Como sei que a cousa é densa, aconsello ir primeiro ó remate para ver o índice e ter unha idea do que hai. Tamén se pode descargar.

Premedes na imaxe e xa vos leva de paseo por todo o que atopei sobre Galicia e o galego na prensa de Castropol anterior a 1936.

Portada de Galicia e o galego na prensa de Castropol anterior a 1936