Sei que teño o blog cheo de trapalladas. Debería facer limpeza, pero cústame quitar cousas do medio. Escolle ti o que che pareza e non fagas caso do resto.

25.6.11

Non che digo nada...!

Alguén tivo hai anos a idea de gravar ben gravada a nosa lingua nunha mesa de mármore e así se conserva nun bar da Bandeira

Non sei se aínda existen os "vinos Alborada", pero quedan as palabras. Se cadra convén gravar o dicionario enteiro.
---------------
NOTA: cando escribín o parágrafo anterior non sabía isto. Evidentemente, agora reafírmome máis aínda no escrito.

20.6.11

Ollando atrás

Parece que estamos condenados ó debate permanente e que non podemos dar un paso adiante sen ter primeiro que librar unha batalla ridícula contra supostos argumentos que o tempo se encarga de desenmascarar.
Deberiamos botar a vista ó camiño andado e analizar as consecuencias dos logros que se foron acadando nas últimas décadas, malia os atrancos. Sería doado comprobar como a pretendida hecatombe da que se falou en repetidas ocasións non foi tal. Nin os pequenos inconvenientes.

Cando se botou a andar a TVG había quen sostiña que debía incluír programación en castelán e seica houbo quen subiu polas paredes porque os responsables non o decidiron así. Hoxe vese con normalidade o seu monolingüísmo no medio de tanta oferta de canles exclusivamente en castelán, pero aínda así, parece que o último episodio do proceso de demolición no que estamos inmersos é abrirlle as portas de xeito renarte á entrada do castelán.
Ninguén colle cara a Andalucía equivocado, querendo vir a Galicia, polo feito de que na M-40 os indicadores poñan A Coruña e non La Coruña. A ninguén lle sobe a tensión nin pilla un trauma polo feito de que o mapa do tempo da TVE poña Ourense e non Orense. Ninguén se perde pola nosa terra polo feito de que boa parte dos topónimos –aínda non todos- fosen restituídos ás súas formas lexítimas. Ninguén anda ó pairo polas nosas vilas e cidades polo feito de que os rótulos poñan Rúa e non Calle,… que a xente non é parva. Pero aínda así hai quen teima en modificar a lei de normalización lingüística para legalizar os estragos, copiando o que se fai co urbanismo aberrante.
Ningunha empresa deixou de vender máis por etiquetar en galego os seus produtos, se decidiu facelo, ou por publicitalos no noso idioma. Todo o contrario: o galego é moitas veces valor engadido, indicio de calidade. Ata houbo quen chegou a etiquetar en galego patacas de Murcia para que non parecesen de fóra, que aínda hai patacas e patacas.
Cansámonos de oír que o idioma ía ser un atranco para que viñeran aquí talentos con cerebros redentores que nos salvasen da nosa suposta mediocridade. Actualmente podemos dicir nomes de moitas persoas de distintos lugares do mundo que falan o galego con soltura ou que non o falan, pero que o entenden perfectamente e con respecto e que viven entre nós sen que o idioma lles supoña ningún atranco.
Poderiamos citar moitos outros exemplos. Temos perspectiva suficiente para ver que a recuperación do galego non lle produce dano ningún á nosa Terra nin a ninguén, e dános dignidade. Deberían telo en conta os que aínda alporizan un día si e outro tamén, os que impulsaron un decreto para o ensino sen seren capaces aínda hoxe de dicir o nome dun colexio ou dun instituto onde antes só se puidese falar castelán no recreo, como se cansaron de repetir. Deberían telo en conta os que se opoñen ó uso do galego, catalán e vasco no Senado. Deberían telo en conta os que queren castelanizar a TVG e os que queren cometer toponimicidios. Deberían telo en conta os que se opoñen a que sigamos dando pasiños para recuperar o que perdemos, porque a historia falará deles, serenamente, e terán netos que lerán as actas do xuízo.

13.6.11

Galeuzca en Ribadeo




Co gallo do asinamento do pacto Galeuzca, unha delegación de galegos, vascos e cataláns realizou en 1933 a denominada “viaxe triangular”, a xeito de confraternización das tres nacionalidades.

O asunto trátao polo miúdo Helena González nun artigo publicado no último número da revista Grial (nº 189). A autora traza con detalle a etapa galega, que tivo lugar a finais de xullo, e di que entre os membros da delegación catalá estaba Joaquim Renart, que deixou mostras daquela viaxe no seu Quadern de dibuix nº 49. Despois de entrar por Ourense e de visitar distintos lugares de Galicia, a expedición sae polo Cantábrico en dirección a Euskadi. O 28 de xullo pernoctan en Ribadeo no hotel Comercio e daquela permanencia o debuxante catalán conserva no seu caderno unha tarxeta (ilustración 28v) cunha curiosa anotación gastronómica: “Comeuse un caldo estupendo que picaba moito”. Ademais disto, o caderno, que pode consultarse integramente na web da Biblioteca de Catalunya, inclúe un debuxo de Porcillán (ilustración 29r) –unha das poucas imaxes paisaxísticas, xa que predominan os retratos- e unha estampa típica dunha muller mariñá (ilustración 28r).

Parece ser que na prensa da época quedan moitas crónicas daquela viaxe. Pola contra, tras rastrexar as publicacións locais, sorpréndenos non atopar ningunha referencia en ningún dos exemplares de Las Riberas del Eo daquelas semanas, a pesar de que lle dedicaron amplos espazos ó Estatuto e a outros asuntos relacionados coa política do momento. Tampouco hai referencias na sección “Viajeros”, onde se dá conta de canto transeúnte pasaba por Ribadeo, acompañado ou non “de su bella esposa”. Non sabemos se tampouco se reflectiu esa visita en La Comarca del Eo, publicación en principio máis próxima ideoloxicamente, porque non atopamos ningún dos exemplares comprendidos entre o 9 de xullo e o 27 de agosto.

En calquera caso, velaquí quedan as estampas de Joaquim Renart, o mesmo que noutro lugar escribiu:

Vers Santa Maria de Ortigueira tornàrem a trobar la mar i seguint el Llarg de la costa per la província de Lugo, Vivero i Ribadeo, que marca la ratlla divisòria i clou aquells paradisos naturalson l'home, podent viure a meravella, ha de fer-ho, a voltes, d'una manera mísera i anguniosa. 
(O resaltado é meu)
Vaia ho! E nós sen decatarnos das nosas condicións de vida posibles e das certas. 

30.5.11

Costa de Moyano




















I
Os dous de sempre (e similares)
15 M, costa de Moyano. Mercadiño do libro de segunda man. Amólame comprobar que cada vez é maior a presenza dos mesmos autores que inundan o escaparate de calquera librería: César Vidal, Pío Moa, ... Tampouco me sorprende moito que a xente queira botalos da casa.

II
Sen almorzo en Ribadeo
Algo distinto: unha 1º edición de Del Miño al Bidasoa en bo estado. Pídenme 300 € e ofrezo 30 por facer unha graza; á vendedora non lle fixo graza ningunha.

Párome a ler o apartado correspondente a Ribadeo e comprobo que é falso que fose o Español o bar onde lle negaron o almorzo ó camiñante, como me teñen dito. Cela di que foi un bar do parque; o Español queda lonxe. Algo aprendín.

III
"Esas cosas vascas..."
Un home achégase cunha bolsa ben pesada e pretende venderlle libros ó vendedor de libros. Abre a cremalleira e amosa o material.
- No interesa. La cosa está muy mal y eso no se vende. Eso no...
- ¡Están autorizados, eh! No piense que...
- Mire, esas cosas vascas pueden tener salida si mañana se acaba ETA, y Dios no lo quiera porque se llevaría el mérito Zapatero.
Eu pensaba que a xente que trata con libros tiña outra sensibilidade. Marcho.

IV
Era o 15 M. Mentres, en Sol...


27.5.11

Cans


Pasoume Tania o CanZine, a revista oficial do festival de cine de Cans no cal ela leva varios anos colaborando. Outra vez volveron os cadeliños amarelos empoleirarse nos tellados para ver, desta vez, o paso de Fernando León de Aranoa, Jorge Coira, Wyoming, María Pujalte e moitos outros.

Aínda que andei por alí nalgunha ocasión e vin o ambiente do torreiro, é un evento que nunca vivín de cheo pero polo que sinto especial simpatía. Gústame polo que ten de creativo, de rural, de culto, de participativo, de solidario, ... É unha mostra de que o rural se pode poñer en valor, de que as pitas poden convivir coas guitarras eléctricas, de que as estrelas poden compartir chimpín, tasca e cubata cos paisanos, de que o cine pode revivir nos ghalpóns e nos cubertos mentres esmorecen as salas tradicionais.

Nun tempo de derrubamento programado do país, deséxolle longa vida a este evento. Que dure e medre, evolucionando o necesario, sen perder a esencia.

19.5.11

Cereixas de Valcarce



Paramos na Veiga de Valcarce, a onde o regueiro das Lamas chega desde Pedrafita medrado e rebautizado. A raia no mapa queda do lado de acá, pero quen teña oídos ben se decata de que a pintaron sen moito xeito. Os papeis teñen conta do que lles poñen, din sempre os vellos.

Cómese ben e un pode mercar produtos da terra. Non hai queixa dos produtos, pero si dos vendedores da terra: a cooperativa Valle del Valcarce. Ese "valle del val..." tenme pinta a min de ser o conto do "río guad-". Coma comer patatas con patacas. Será o bilingüismo harmónico.

É o que pasa cando ignoramos o que nos din as palabras de noso que nos chegan desde lonxe e as usamos como simples etiquetas.

Con todo, as cereixas estaban boas.

10.5.11

A Veiga é coma un tempo distinto


Ningunha novela sobre a emigración me é indiferente. A Veiga é coma un tempo distinto, coa que Eva Moreda gañou o premio Terra de Melide no 2010, ademais de non serme indiferente, gústame.

Sen que seguramente teña nada que ver, a obra tráeme á memoria un poema que lle lin á autora cando tiña quince ou dezaseis anos. Creo lembrar entre os versos un montón de brazos aflorando dunha superficie pantanosa, buscando algo firme ó que amarrarse, o que fose, para salvarse. Vexo agora a semente daqueles brazos agarrándose ó aire, en Portobello Road, nunha forma moi distante e moi distinta. Vexo agora a semente daquel poema adolescente en forma dunha novela madura, depresivamente fermosa.

NOTAS:
  • Non hai queixa da horta: medran ben os espárragos e as leitugas. Será que lles chegou desde Lois Pereiro a furia e a forza necesaria.

8.5.11

Gromos novos


Pensaredes algúns que volvo porque teño algo novo que dicir sobre asuntos que noutros tempos me ocuparon. Non. Volvo polos espárragos. Volvo para dicir que teño gromos de espárragos e allos porros que medran nas miñas macetas con azos anovados mentres a máis de vinte metros por debaixo pasan cochesaltavoces prometendo tamén futuros de esperanza.


E mentres miro como medran milímetro a milímetro, leo A lingua galega no Eo-Navia, Bierzo Occidental, As Portelas, Calabor e Val do Ellas: Historia, breve caracterización e situación sociolingüística actual, o último agasallo que o profesor e amigo Xosé Henrique Costas me fixo chegar desde a súa fábrica de ilusións.


O libro é un percorrido actualizado pola historia e a situación sociolingüística do galego exterior ás fronteiras de mentira que un día nos riscaron sen criterio nun mapa e na cabeciña dalgunha xente. Recomendable lectura para quen queira ter datos rigorosos en tempos de barullo interesado.

En canto remate, mentres espero a que os espárragos dean a talla para un revolto con ovos da casa, tratarei de memorizar o título, onde ó autor si que se lle foi un pouco a man.

25.6.10

Perspectivas

Praia das Sinas

Escribo nunha servilleta unhas notas para este post nunha terraciña de Burela, á beira do mar. Hai uns vinte anos estiven tomando unha cervexa neste mesmo sitio e marchei cun sabor a recanto mariñeiro que hoxe non noto por ningún lado, a pesar de que seguen estando a ben poucos metros as casiñas baixas de colores.

Vén o verán e lémbrome agora da praia das Sinas, en Vilanova de Arousa, a onde ía con frecuencia hai moitos anos. Parecíame daquela un areal bastante longo, con sitio abondo para pasear, xogar e tomar o sol. Botei moito tempo sen ir por alí e cando volvín a finais do verán pasado pareceume unha praia de xoguete, como se alguén lle roubase uns cantos ferrados de area. A praia non cambiou, pero eu vina distinta. Tería eu, se cadra, a mirada perigosa.

A primeira vez que estiven en L.luarca marchei convencido de que era un sitio de interior, case de cunca mineira. O ALSA non se achegaba para nada á zona do porto e eu non vin traza ningunha de que a menos de 100 metros da estación houbese mar. Non daba creto cando un día me falaron de que a súa praia era moi concorrida no verán.

Mudam os tempos, mudam as vontades. O tempo cambia a perspectiva das cousas. Fai que se miren doutro xeito ou que se evidencie o descoñecido. Tamén os proxectos e as ilusións teñen data de caducidade, coma os iogures.

Hai xa ben meses o corpo pediume abrir este blog e fuzar nel con regularidade. Desde hai algún tempo escribo máis por rutina ca por devoción. E a rutina é mala compañeira. Cómpre saber irse.

Teño a sensación de que o tema da lingua, que enchía boa parte do contido do blog, non dá máis de si de xeito individual. Sería darlle voltas e voltas ó mesmo. Estamos inmersos –máis ben submersos- nunha brutal etapa de dominación exercida a través da violencia simbólica, en termos de Bourdieu, contra a que parece que pouco valen as razóns por moitas veces que se repitan. Será o tempo quen poña a cada un no seu sitio.

Non quero abrir o toupo a outros temas que me (pre)ocupan porque non había ser moito o que eu puidese dicir. Columnistas e opinadores hai abondo e moi bos, e eu, con criterio, de pouco máis podo opinar ca do xeito de facer tortilla de patacas ou do cultivo das leitugas en macetas.

E tampouco quero empezar a contarlle ó mundo o día a día da miña vida: se durmo, soño ou estou esperto, se estou pisando toxos molares na cima do Candán ou espatallado nunha praia do Brasil; se sorrío ou estou triste. Iso queda para min e para moi pouca xente máis.

Non quero tampouco que se tome isto como unha despedida porque sempre procurei fuxir das despedidas. Non quero que se tome como un NUNCA MÁIS porque os nuunca mááis ás veces resucitan e igual pasadomañá me dá unha arroutada e escribo de golpe vinte entradas, que os estímulos tanto veñen coma van. Pero o certo é que agora mesmo penso despreocuparme de engadir contido na toupeira.

Ademais, as cousas son como son: as toupas poden chegar ós cinco anos de vida, pero raramente pasan dos tres, e eu xa fucei máis tempo do que me tocaba.

18.6.10

Demolición do galego, pasiño a pasiño.

O novo capítulo do proceso de demolición do galego que está levando a cabo o goberno da Xunta consiste en financiar os textos de Matemáticas e Tecnoloxía (na ESO) que ata agora estaban en galego e que o alumnado podía usar de balde durante dous cursos máis. Para iso non hai crise nin problemas de recursos.

E van financiar tamén os textos de materias que ata agora se impartían en castelán e que, se cadra, en moitos centros teñen que pasar a ser en galego para conseguir o equilibrio que se establece no decreto 79/2010?

Non, iso non o prevén. Os cambios do castelán para o galego que os paguen as familias, que así cóllenlle un pouco máis de tirria ó noso idioma.



-------------------
NOTA:
1- Parabéns a Eva Moreda polo premio Terra de Melide coa novela A Veiga era como un tempo distinto.

2- Acabo de saber da
morte de Saramago e o primeiro que se me vén á cabeza é unha viaxe en autoestop desde Lisboa a Mafra, levado polo Memorial do convento.