Literatura de etiqueta

Coñecín un individuo ó que non lle gustaba nada a literatura, pero sabía de memoria a etiqueta dun montón de marcas de cervexa.

Eu non chego a tanto, pero gústame ler o texto da cata dos distintos viños. Teño a sensación de que todo é inventado, de que os autores dos microrrelatos –porque son auténticos microrrelatos- nin probaron o viño, ou se cadra probárono de máis. A clave do oficio está en combinar de distintas maneiras “froitos secos, rubí intenso, barrica de carballo, froitas do bosque, arrecendo, prolongadas sensacións, autenticidade, corpo, brillo, maduración lenta”, uns cantos nexos e pouco máis.

Redactar este tipo de textos pode ser unha profesión con futuro, porque o asunto xa se estende a outros produtos. Hai uns días vendéronme un que poñía:

“... chispeante en el paladar, ofreciendo un sabor auténtico. Conjuga elegancia y rusticidad gracias a su aspecto bicolor: un rojo intenso y brillante salpicado de lenticelas”.

Un viño? Non; unha mazá francesa!

NOTA: ofrécese microrrelatista para produtos da terra; razón aquí. Non son Camilo Franco, pero tratarei de non desmerecelo.

Con senso na lingua

Levo dous días deluvando os ollos para asegurarme de que é certo o que leo, e non unha alucinación producida polo nitramón do Ostedijk*. Explícome:

ONTE anunciaron que PSOE, BNG e PP acadaron o consenso sobre o novo decreto que ha de regular o uso do galego no ensino, con presentación pública conxunta e todo. HOXE leo que o decreto tamén contenta a pais, editores e sindicatos. Só falta que MAÑÁ o aplaudan Maneiro, Blanco Valdés e Carlos Luís Rodríguez desde as súas columnas, e Paco Vázquez desde o seu pazo encantado. Entón si que xa me dá o infarto.

*Ostedijk: hai que ver o ben que fan as cousas estes holandeses, colocando os grupos infrecuentes de fonemas ben ordenadiños (ijk), para que sexa doado memorizalos. Non coma os alemáns, que botan as letras onde lle cadra e non hai quen se quede con todas.

Unha de augardente!

Sei, máis ou menos, como funciona a dinámica das linguas. Sei que a sintaxe pode compararse coa estrutura dos edificios, que aguanta máis e tarda máis en deteriorarse, pero tamén é máis difícil de recuperar cando se estraga. Sei que o léxico é parecido á pintura das paredes, que se deteriora con máis rapidez, pero que tamén se pode recuperar con máis facilidade. Abonda con que unha palabra moribunda se use con certa insistencia na TVG, nos libros de texto e con que a utilicen tres ou catro figuras con algo de sona para que deixe de parecer rara e libresca e resulte familiar para os falantes.

Sei todo iso, pero aínda así non podo evitar enrabiarme ó ver como a palabra augardente (coas súas variantes aughardente, aguardente e aghuardente) desapareceu nos últimos tempos, a fume de carozo, en favor de oruxo, calco dun alleo orujo que non sei quen demo nos meteu na casa, pero que prendeu mellor cós eucaliptos.

A cousa debeuna comezar a Xunta coa vergonzosa denominación “Orujo de Galicia”, uníronse correndo uns cantos envasadores, uns cantos guiris desexosos de produtos da terra –que case sempre piden a modalidade “me va poné un orujito”-, catro indíxenas sempre prestos a imitar os guiris e despois xa se sumou toda a tribo. Hoxe mesmo, Yolanda Castaño despediuse con esa palabra en Cifras e letras, pouco despois de non dar por válido "latoso".

Entendo que, se o criterio do programa é o Xerais, non se acepte "latoso" e si "meteoasat", pero que non se promocione orujo, que tampouco aparece no Xerais nin, que eu saiba, en ningún outro dicionario de galego.

Máis grave é o dos pronomicidios, pero iso queda para outro día. Agora, todos á tasca.

- Unha de augardente! Pola raia da copa, como se serviu sempre!

Un invento pelotudo

A semana pasada morreu Alexandre de Fisterra, o inventor do futbolín. Tardei anos en oír por primeira vez ese nome; na miña terra sempre dixemos "xogar ós ferreiros".

Acórdome perfectamente de cando, onde e como descubrín este invento e do salvaxe que me pareceu:

Foi na taberna de Delia, que estaba fronte á escola onde empezaron a desbrozar a miña ignorancia. Eu aínda non daba a altura da mesa e, desde a miña perspectiva de neno pequeno, o que vía era a dous tipos de cada lado metendo berros e movéndose bruscamente adiante e a atrás. Por iso, a miña primeira impresión foi que o xogo consistía en darlle coa punta da barra no estómago ou nas pelotas ó tío de en fronte, e pareceume cousa de moito mérito atreverse a xogar a iso.

Afortunadamente estaba equivocado, e axiña descubrín que había bólas e que o obxectivo era outro.

Lembro as discusións que había polas normas cando se xogaba algún partido internacional, ou sexa, contra xente doutras parroquias:

- Non vale arrastrar!

- Aquí sempre valeu!

- Os goles “d’arredor” non valen!

- Si que valen!

Tardei en saber que o invento era galego e tamén en coñecer a súa nobre orixe: darlle contento ós nenos mutilados que gustaban do fútbol. Boa causa.

Almas de construción masiva

Ultimamente erguémonos cada día cun novo escándalo urbanístico nas portadas dos xornais. Con tanto lío, apenas houbo espazo para difundir que Aznar, por fin, recoñeceu que non Iraque non había armas de destrución masiva.

En moitos concellos de Galicia, entre emigración e non natalidade, cada vez hai menos xente, pero constrúense máis casas. É evidente que temos o país cheo de almas de construción masiva.

Slow movement

Sácame das cuñas o vivir lento que observo nos adolescentes desde hai un tempo a esta parte. Férveme o sangue ó ver como avanzan, case arrastrándose, cara ós centros de ensino ou cara á casa a mediodía. Non apuran nin para comer! Fáltalles xenio!, como dirían os vellos.

Eu sempre pensei que era culpa do tiro baixo dos pantalóns e dos zapatóns todoterreo disfrazados de deportivos desatados cos que reptan moitos deles. Un compañeiro meu ten outra explicación: di que esta lentitude é unha reacción inconsciente ante o negro futuro que os espera; para chegar ás listas do paro ou a un contrato máis propio de escravos ca de persoas non fai falta correr moito.

Agora descubro que a tendencia de moda é o slow movement. Mira ti por onde, os nosos adolescentes estaban, sen sabéreno, na vangarda.

Fortalezas ástures

En Asturias acaban de constituír unha agrupación de agrupacións para defenderse dos galegos. Non están tolos estes ástures.

Hai anos, viaxando pola raia norte de Portugal decateime de que todas as fortalezas defensivas estaban do lado sur do río (Valença, Monçao, Melgaço). Por algo sería. Está ben claro que os perigosos son sempre os galegos.

Din as malas linguas que en Asturias xa están ultimando unha iniciativa para pedirlle a Fomento infraestruturas defensivas. Polo de pronto solicitan unha fortaleza en San Tirso de Abres, e máis tarde queren outras en Ibias, Taramundi, A Veiga e Castropol.

Letras na pedra- II: Otero Pedrayo en Monterroso

Xa falei un día do meu gusto polas homenaxes que reproducen fragmentos literarios. Velaquí outro exemplo:

Na fachada dun bar de Monterroso atopei está esta placa cun poema que Otero Pedrayo dedicou ó xamón. Non diredes que o motivo non é poético. Otero tiña bo ollo, non coma outros que lle fixeron poemas ás bombillas.

Non reproduzo todo o texto do poema porque a foto é mala, e non son capaz de lelo. O mellor é que quen teña interese vaia a Monterroso.

Debaixo do texto hai unha plaquiña que di:

Homenaxe do Concello de Monterroso

no 1º centenario do autor

24-setembro-88

Cultura, fútbol e rodaballos

Leo con regularidade a revista O Ollo Público desde o seu nacemento. Nunca me fascinou especialmente –creo que todo o que atopei de interese cabía nun dos seus 16 exemplares- pero celebro cada achega á cultura galega, por pequena que sexa. A súa lectura non lle fai mal a ninguén, aínda que se pareza máis a unha revista escolar ca a unha publicación especializada que soña con ser filla de Franco Maria Ricci.

O número 16 resúltame, por fin, interesante case na súa totalidade. O único que desentoa é a sección Viaxes que rompe a unidade deste exemplar dedicado integramente ó cine. Tamén é certo que todo o que aparece de cine pódese atopar en Google en media hora, pero para iso hai que ter a idea.

Tampouco entendo o editorial. A culpa é de Ferrín, que fai estas cousas na Trabe e sáenlle malos imitadores. Non sei a conto de qué, o editorialista despáchase a gusto contra a política cultural da Xunta.

Primeiro, a cidade da cultura. Eu tampouco teño claro que faría se herdara do goberno anterior un proxecto así. Poida que o mellor fose regalarlla a Pescanova para que a enchese de rodaballos. Así matábanse dous paxaros dun tiro. Pero o que me abraia é que agora todo o mundo ten algo que dicir ó respecto. Ata Cacharro dixo que era un disparate, e Feijoo que se lle fora das mans -Ou foi Barreiro? Tanto ten-. Antes, salvo media ducia escasa de "opinadores", todos calaban coma petos. Políticos, columnistas, representantes de sectores varios,... ninguén dicía nada. Benvida sexa a liberdade!, aínda que sexa para poñer ó descuberto as nosas vergonzas do pasado.

Despois cóllea coa selección galega de fútbol. A súa existencia parece ser a causa de todos os males do país. Sorte para Manolo Rivas e Carlos Núñez, que levaban antes a culpa de todo. Supoño que é argumento pobre dicir que non debe ser tan malo promover algo que todas as comunidades tiñan xa. Pero hai máis:

Poden facer máis pola lingua unhas declaracións en galego de Borja Oubiña –se as fixera- ou de Fernando Vázquez –que as fai- ca todos os exemplares xuntos de O Ollo Público. Hai máis literatura en trinta segundos de manifestacións de Jorge Valdano ca en todos os exemplares de O Ollo Público. Fan máis pola literatura os microrrelatos de Juan Pablo Sorín, que moitos len porque é futbolista, ca todos os exemplares de O Ollo Público.

Pregúntome por que esta teima contra estas decisións da Xunta. Será porque non lle gusta o sorriso de Ánxela? Ou será por que a Consellería de Cultura non figura entre os patrocinadores?

-E despois de disparar sobre ela, como se sente vostede?
-Famento.

(Adam’s Rib. Adaptación)

A idea do millón de dólares

Ernesto Faílde repítelle estes días á prensa, unha e outra vez, como se iniciou a Feira do Cocido. Eu sempre pensei que algo con tanto éxito sairía dunha reunión de todos os gobernantes no Mosteiro de Samos, pero seica non foi así.

Ernesto conta que uns rapaces romperan os cristais da praza de abastos, onde tiña a súa carniciería, e como non se paraba co frío, foille pedir ó alcalde que os reparase. De paso aproveitou para dicirlle que estaría ben organizar unha feira, para promocionar os produtos da zona.

Ó alcalde pareceulle ben a idea, igual que ós seus compañeiros de partida, e déronlle para adiante ó asunto. Non fixeron estudos de viabilidade, nin informes de impacto ambiental nin burocracias inútiles..

Alégrome de que o acerto, a bondade e a humildade de Ernesto teñan por fin recoñecemento público e de que pase a formar parte do cadro de honra da festa , xa que vai ser investido "comendador". Non hai que esquecer que, coa súa idea, non só foi pioneiro do cocido, senón dun costume que acabaría por asentarse en todo o país coma ningún outro: a celebración de festas gastronómicas. Aínda que ás veces cansan e parecen excesivas, ¡cantos cartiños teñen dado!

Alégrome tamén de que lle toque compartir honras con tipos coma Arguiñano ou Xulio Fernández, que parecen boa xente.

Que ben estaría subir tamén ó palco de autoridades ós nenos que escacharon os cristais da praza de abastos!

E que ben estaría que todos os concellos de Galicia tivesen un buzón, real ou virtual, para que os veciños lles fixesen chegar ós alcaldes as súas propostas. Quen sabe cantas boas ideas morren sen ser contadas.

Noción de nación

O fracaso na negociación do novo Estatuto galego débese a un erro de estratexia: en vez de empezar por redactar o preámbulo e o articulado, deberían comezar por elaborar un glosario no que se explicase o significado da terminoloxía que se vai utilizar. E un dos conceptos que non pode faltar nese glosario é o de nación.

Non sabemos a noción de nación que cada un ten, pero está claro que non coincide. De aí o desacordo.

Ó longo da historia téñense dado polo menos dúas ducias de interpretacións deste termo. Para non ser menos, eu vou dar a miña:

Para que un conxunto de individuos constitúa unha nación, han de darse as seguintes circunstancias:
1- Que teñan un territorio delimitado ou delimitable.
2- Que teñan unha historia común (ou un sentimento da historia en común).
3- Que teñan unha cultura propia sentida como tal.
4- Que teñan vontade maioritaria e homoxénea de ser unha nación.

Con estas catro premisas, vexo na Península Ibérica só dúas nacións: Portugal e Cataluña. Que pasa co resto?

España non é porque, ademais de non haber unidade cultural real, non hai vontade homoxénea de ser unha nación; haberá vontade maioritaria, pero non é homoxénea xa que en Cataluña e Euskadi, especialmente, e en Galicia en menor grao, hai moitos cidadáns que non teñen conciencia nin vontade de pertencer á nación española.

En Euskadi tampouco existe homoxeneidade en canto á vontade de formar unha nación, xa que en Araba só unha mínima parte opta por este sentimento autoidentificativo. Ademais, o éuscaro, que é o trazo máis evidente dunha cultura propia, é a lingua de identidade dunha minoría da poboación; a maioría ten un coñecemento activo mínimo ou nulo dese idioma.

En Galicia só unha minoría demostra vontade ou consciencia de pertencer a unha nación; tampouco a cultura propia, aínda que moi coñecida activa ou pasivamente, é sentida como trazo distintivo no que sustentar un sentimento nacional.

Que son, pois?
España é unha ficción histórica; Galicia, unha comunidade antropofáxica mal disimulada, e Euskadi, algo imposible de definir.

M. Rivas tamén ten a súa versión:NACIONALISMO
Abaixo todas as nacións,
dixo aquela especie de mendigo.
¿Todas?
Todas.
Todas, agás aquela
que dea boa sombra.(Ningún cisne, 1989)

Un lixo no luxo: lingua-empresa

O sucedido estes días co hotel Louxo da Toxa puxo de actualidade o comportamento da empresa privada con respecto ó galego.

A pesar de que hai estudos que indican que a galeguización dunha empresa (publicidade, etiquetaxe,...) ten máis beneficios ca inconvenientes, a presenza do galego no ámbito económico segue sendo escasa. Eu admito que unha empresa decida, voluntariamente, perder cartos, pero non que me desprece explicitamente.

Deixei de mercar viño Pingadelo cando me decatei de que na etiqueta figura “La Rúa – Orense”, coa toponimia estragada, e empecei a comprar “Menciño” porque pon “O Barco de Valdeorras”. Ante calidade e prezo similar, este detalle é determinante.

Na miña casa non entrou outra conserva da marca Calvo desde que no libro “Vender en galego” (Consello da Cultura Galega, 1997) lin unha entrevista co seu Presidente, Luís Calvo Pumpido na que lle preguntaban se estudaran nalgún momento a posibilidade de facer publicidade en galego nos medios de comunicación de aquí, e el contestaba:

- "Non, somos da opinión de que a publicidade, ou se fai ben, en serio, ou é mellor non facela.”

É moi libre de pensar isto, pero eu tamén son moi libre de non lle mercar nada a quen pensa así. O mar está cheo de sardiñas que non son tan calvas de cerebro, por iso non me importaba nin o máis mínimo que vendesen a empresa hai uns meses; é máis, incluso o desexaba. Calquera xaponés tería máis sensibilidade.

Agora teño en corentena a Pescanova. Cada declaración pública que fan, danme máis motivos para darlle á tecla “eliminar arquivo” en vez de á de “restaurar”.

Seguro que os donos de Pingadelo, Calvo e Pescanova non saben estas cousas, e poida que tampouco lles importen, pero tampouco estaría mal que alguén llelo dixese, por se acaso. Estou seguro de que non son o único que actúo así.

Animo a quen os coñeza a que lles dea o enlace do “toupo”.