Sei que teño o blog cheo de trapalladas. Debería facer limpeza, pero cústame quitar cousas do medio. Escolle ti o que che pareza e non fagas caso do resto.

2.4.18

"Personaxe desconocido", de Quique Roxíos

Portada do libro
Hai uns meses Quique Roxíos cometeu a insensatez de pedirme que escribise o prólogo do seu último libro e eu cometín a insensatez de aceptar.
Cos textos de Quique, cos debuxos de Miguel Ángel de Blas que reproducen as imaxes rupestres da cova del Demo (Bual)  e coa miña introdución, a maquetadora Inés de la Peña deseñou para a editorial Canela un fermoso libro. Si, porque por moito que se diga que todos os libros son interesantes, o certo é que hai volumes bonitos e feos, e este é un libro ben guapo, como se diría por aquí. Cómpre felicitar a Pablo Quintana, que é o editor, polo seu labor.
Cartel da presentación en Bual
Nacido o neno, o Personaxe desconocido, estes días estivemos de minixira-presentación. Aínda que prefiro estar entre o público ca no altar, para min foi un pracer acompañar o autor e o editor nos dous actos que tiveron lugar para divulgar o poemario.
Presentación en Bual
O día 31 estivemos en Bual. A presentación foi un exitazo. O local quedou pequeno para o público e houbo xente que tivo que estar de pé.
Foi un acto entrañable. Iniciouse coa ambientación musical dos Toyemerendas. As intervencións comezounas o Alcalde, José Antonio Barrientos, moi agarimoso en todo momento. A continuación falei eu, despois o editor e rematou o autor, que tamén leu algúns dos poemas e asinou moitos exemplares.
Quique Roxíos recitando
Quique Roxíos asinando exemplares
Bernardo Penabade, que estaba entre o público e pensa en todo, emocionounos ó poñer ó teléfono a Hilda Farfante para que escoitase directamente de boca do autor o recitado do poema “Ancha ausencia”, dedicado a ela. Non me vou desviar agora do fío afondando na personalidade de Hilda Farfante, pero para saber o esencial abonda con reproducir dúas breves citas súas: “No dejéis a vuestros abuelos en las cunetas”, “Mientras tenga voz, hablaré de mis muertos”.
Bernardo Penabade contactando con Hilda Farfante. Quique Roxíos, agardando para recitarlle o poema.
O acto rematou con novas intervencións musicais de Toyemerendas, o grupo de “música popular circulante” liderado por Abel Méndez, con voz de Ruth Martín e acompañamento ó violín de Iose Valencia.
Toyemerendas
O día 1 a presentación tivo lugar na Caridá (El Franco). Nun local do “Complejo Cultural As Quintas”, que tamén ten “Sala de Exposiciones” e outras dependencias, foi a Alcaldesa Cecilia Pérez quen oficiou de anfitrioa. Despois de aludir brevemente ó labor que Quique leva feito en defensa do galego de Asturias, referiuse tamén ó seu propio compromiso en defensa da “fala” e indicou que no seu caso se centrara sobre todo en loitar contra as invasións dos galegos. A continuación falei eu, que comecei confesándome galego, pero prometinlle que non ía marchar de alí coa escritura de propiedade de ningunha das parroquias que ela goberna, así que ó final levámonos ben e compartimos cordialmente un café. O acto completouse coas intervencións do editor e do autor, igual que sucedera na xornada anterior.
Presentación na Caridá
Non houbo tampouco queixa da asistencia na Caridá, aínda que aquí sobraron algunhas cadeiras. É lóxico, tendo en conta que Quique non estaba no seu Concello e tamén que a presentación cadraba coa hora da misa.
En resumo, foron dúas xornadas ben agradables en boa compaña. Agora só queda que o público goce coa lectura do libro, que se pode adquirir na tenda virtual da editorial, e que sexa aire fresco para o galego de Asturias.

10.3.18

A forza que vén de lonxe - XIII: "As cantigas de Martín Codax en 55 idiomas".

A SERIE EMPEZA AQUÍ
Portada de "As cantigas de Martín Codax en 55 idiomas"

Un paxariño deses que anuncian primaveras tróuxome hai uns días As cantigas de Martín Codax en 55 idiomas, un traballo promovido e coordinado por Xosé Henrique Costas, que tantas boas iniciativas leva posto a andar a prol do noso idioma.

O título recórdame outra das súas ideas: 55 mentiras sobre a lingua galega, unha publicación imprescindible aínda agora para desmontar a enxurrada de ventos avesíos que nunca remata. Se este país fose normal, a súa multipresentación simultánea en cinco ou seis ducias de lugares distintos abriría os telexornais e enchería páxinas da prensa escrita. Como somos o que somos, tivo que conformarse con menos atención mediática cá que recibe un cogomelo de quilo e medio ó comezo de cada outono.

Este novo proxecto do amigo Quique foi posible grazas á implicación de moita xente. Como non quero omitir os seus nomes nin reescribilos todos, vai esta imaxe co limiar do coordinador, onde dá conta de todas estas persoas galegoamantes, como el as denomina acertadamente:
Limiar do libro, da autoría de X. H. Costas
Houbo un tempo no que eu quixen tamén agradecer publicamente o labor de persoas que desde todo o mundo botaban unha man na recuperación da dignidade para o galego e fun dando conta dalgunhas nunha serie de posts que bauticei como “A forza que vén de lonxe”. Despois, inxustamente, fun deixando a cousa, que non sempre un ten tempo, forza e autodisciplina para darlle continuidade a algúns camiños que abre.
Quero agora engadir este capítulo como homenaxe colectiva a todos os que axudaron a darlle internacionalidade ás cantigas de Martín Codax, case cadrando coa data na que o Pergamiño Vindel fai de novo a travesía cara á outra beira do Atlántico, igual ca fixeron miles de galegos ó longo de toda a historia.
A ver se estes meses de estancia coa fermosa silueta das Cíes ó fondo fai que un día fuxa da Biblioteca Morgan para regresar definitivamente  á beira das ondas do mar de Vigo, que é onde debe estar ese tesouro da nosa cultura.

27.2.18

"Un lugar tranquilo", de Benito Leiro: "fariña" legal

Portada de "Un lugar tranquilo"

A prensa internacional refírese con asombro ó secuestro do libro Fariña, de Nacho Carretero e ós recortes de liberdade en xeral na España amordazada. A orde de incautar o libro deuna unha xuíza que seica quere poñer así a salvo a honra dun vello político ó que relacionan con actividades ilegais.
Como era de esperar, a decisión provocou o efecto contrario e o libro, que xa levaba máis de dous anos no mercado, estase lendo e vendendo agora máis ca nunca, e iso que xa fora un éxito desde a súa saída.
O contido xeral non é moi distinto ó de Un lugar tranquilo. Contrabando, droga e corrupción nas Rías Baixas, publicado polo xornalista Benito Leiro xa en 1993. En internet pódese atopar o índice completo e ata se poden ler algúns capítulos enteiros.
O personaxe supostamente damnificado aparece no libro de Nacho Carretero nun único parágrafo e nunha nota a pé de páxina. O seu protagonismo non chega a dez liñas. Pola contra, no libro de Benito Leiro dedícaselle un capítulo de cinco páxinas (185 a 189) no que sae a mesma información  ca en Fariña e bastante máis aínda. A maiores, cítase en varias ocasións máis ó longo do libro e tamén aparece en fotos, igual ca outros de máis sona.
Sendo así, a min paréceme unha falta de consideración por parte da xuíza que mande secuestrar o libro que di pouco e ignore o que di bastante máis.
Eu quero que os libros en galego reciban a mesma atención cós libros en castelán, aínda que só sexa para que teñan tamén publicidade de balde e poidan ser un éxito e venderse e reeditarse e converterse en serie televisiva e saír na foto con Guardiola.  
Aínda que só sexa por iso.

19.2.18

A "línea". O reloxo da infancia

Eu nacín nun lugar onde o Candán se debruza xa definitivamente para beber no río que rega e bautiza o val. Deza dunha beira; Trasdeza, da miña. 

Sendo eu neno, a xente alí vivía do que vivía a maioría da xente do rural naqueles termpos: algo de aquí, algo de alí... e íase tirando.

Por alí pasaba a línea. Na barriga daqueles autobuses, que cada día ían de Vigo a Lugo e viceversa, poñía “Empresa Gómez de Castro”, pero por moi grandes e artísticas que fosen as letras, a xente chamáballe sempre “a línea”.

A línea levoume moitas veces a Lalín, algunhas veces a Vigo para cobrar "a beca" da Barrie e a Pontevedra para calquera asunto e, de paso, para verlle o cu pelado á mona da alameda. Pero, sobre todo, a línea marcou o ritmo da miña vida e o da miña tribo durante varios anos.

Daquela a estrada (PO-534) era mala, pasaban poucos coches, os motores facían moito ruído e os tubos de escape facían pouco por silencialo. Deste xeito, a línea era un referente temporal claro e regular para a xente, tanto se estaba na casa coma nas leiras. 
- Érguete, que xa subeu a línea!
- Hai que botar as vacas, que xa pasou a línea.
- Voume, que xa baixou a línea e hai que ir poñendo o xantar ó lume.
- Xa vai aí a línea e eu aínda así.
- ...
Entre Lalín e Aciveiro cruzábase a que ía cara a Vigo –para nós, a que subía- coa que ía de Vigo a Lugo –a que baixaba-. Así que, cun intervalo de menos de media hora entre unha e a outra, había dúas alertas cadra catro horas: contra ás oito da mañá, sobre as doce, aí polas catro e sobre as oito da tarde. Así todos, todos os días do ano, a non ser que a neve pechase o Penadoiro e houbese que buscar ruta alternativa. Cando era así, ata había o perigo de pasar sen xantar ou de botar o día na cama, porque a línea non cumprira co seu cometido de marcar o tempo.

Despois, os tubos de escape convertéronse en silenciadores, os motores naceron xa máis calados e a línea deixou de ser alerta desde a montaña ó val, plaxiando a Cabanillas. Os autobuses ata cambiaron de nome e de color, pero eu gardei sempre na memoria aqueles tempos.

Titular de "Praza Pública", 16/02/18
Estes días leo na prensa que hai algo de barullo porque suprimen este servizo. Supoño que é unha decisión intelixente para que non poidan marchar os que aínda quedan alí, para fixar xente no rural a base de incomunicalos co exterior. Pero para min é un roubo, o roubo do reloxo da infancia.

Autobús da empresa Gómez de Castro

12.1.18

Cereixas ilegais


- “¡Hay que cumplir las leyes!” –repite de vez en cando un tipo con barbas que seica manda moito e que despois desexa o Bo Nadal desde “Sangenjo”, porque ou non son iguais todas as leis ou non somos iguais todas as persoas.

O certo é que eu collín medo e por iso deixei de comer iogures ilegais. A min, saber sábenme ben as cereixas; pero cando as meten nun iogur escríbenlles por fóra “Villagarcía de Arosa”, así con LL e sen U, e eu sei que iso é incumprir a Lei 3/1983, de 15 de xuño, de normalización lingüística, que dispón no seu artigo 10 que "Os topónimos de Galicia terán como única forma oficial a galega".

Fragmento da etiqueta dun iogur con cereixa

Non creo que o fagan con mala fe. Debe ser por algunha reacción química non explicada, porque non pasa, por exemplo, coas mandarinas, que se mesturan co iougur sen provocar esa estraña reacción e no bote mantense o “Vilagarcía de Arousa”, que a lei di que debe ser.

Fragmento da etiqueta dun iogur con mandarina

A min gústanme as cereixas. Sábenme mellor cás mandarinas, pero non quero infrinxir ningunha lei, que non están os tempos para lerias.

Se cadra é que esas cereixas ilegais son fondo de armario que van camiño de esgotarse e tampouco é cousa de tirar con elas. Non perdamos a esperanza de que axiña haxa tamén cereixas legais, que non quero botar a vida comendo só mandarinas.


1.12.17

Versos clandestinos



Onte fun a a Foz para escoitar palabras ben ditas na boca de  M. Rivas e Miriam Ferradáns

A Rivas anunciábano os carteis para o martes 28, pero estivo onte, que era xoves 30.

O recital tivo lugar no recuncho máis recóndito do CENIMA sen indicación ningunha para chegar desde a porta. Entrei e deixeime levar pola intuición: volta para aquí, volta para alá, escaleiras arriba, locais baleiros que fun atravesando, corredores... Silencio. Nin unha alma se oía durante o traxecto.

Por fin, ó dobrar unha esquina, vin xente reunida e fun oíndo a maina voz de Rivas, que por veces susurraba.

Presidía o acto un reloxo parado nas cinco menos cuarto. Eran daquela case as nove da noite.

Rivas falou dun vello mestre que reprendía o uso do galego e entón, ó recordar tamén moitas manifestacións que un le e escoita ultimamente, caín na conta: todo eran síntomas, a nosa cultura prepárase para a clandestinidade.

Estiven todo o tempo mirando de reollo ás miñas costas, por se viñan os grises.

6.11.17

Afinando a Galicia negra- I



Por tristes motivos que non veñen a conto, nos últimos tempos atravesei ducias de veces a xeografía patria que vai desde a beiramar do norte ata Ourense. Entre Lugo e Ourense viaxei por Monforte, que para iso construíron ese corredor rápido polo que se corre algo máis rapidamente ca por Chantada.

Sen perder a atención da condución, que un tense por un chofer con sentidiño, funme fixando na paisaxe tratando de atopar o lugar exacto que delimita, por esa ruta, a Galicia negra e a Galicia alaranxada. Refírome á fronteira entre as casas cubertas de lousa negra e as que teñen tellado cor laranxa. Xa me teño referido a iso noutras ocasións.

Cun pouco de atención un decátase axiña de que en Sarria predominan os teitos negros e en Monforte son máis abundantes os de tella, aínda que non desaparecen totalmente os de lousa. Pero quixen afinar algo máis: manda a lousa negra tamén en Bóveda, en Chorente, na Áspera e aínda na Agüela; un pouco máis adiante, con Monforte a tiro de pedra, hai uns pequenos lugarexos nos que xa abunda máis a tella.

Concluímos, polo tanto, que Monforte  cos seus arrabais é o primeiro núcleo urbano fóra dos lindes da Galicia negra, indo de Lugo a Ourense polas terras de Lemos e os Peares.

Outro día precisaremos os lindes seguindo outra dirección. A investigación non vale para moito, pero divírteme.

31.7.17

O galego de Asturias: síntomas de normalidade

Os días 26 e 27 de xullo tiveron lugar en Ribadeo as XV Xornadas de Historia Local, promovidas pola Asociación Cultural Francisco Lanza, que nesta ocasión tiveron como tema “Comarca do Eo. Unha historia común”. 
Cartel das XV Xornadas de Historia Local, Ribadeo, 2017
Na primeira sesión Ángel Prieto Souto, de Santiso de Abres, falou de “A cultura como valor económico”. O segundo día correspondeulles a quenda a Quique Roxíos e a Héctor Acebo, que participaron nunha charla-coloquio co título de A comarca do Eo, unha soa lingua”, que tiven a honra de moderar. Rematou a xornada con música a cargo de Toyemerendas, o último grupo promovido por Abel Pérez, da Veiga, onde segue contando coa voz de Ruth Martín, que xa estaba en Folkgazais.
Quique de Roxíos e Héctor Acebo. No medio, o moderador

Actuación de "Toyemerendas"

A comezos de xullo, onde o río Eo deixa a un lado a parroquia de Abres (A Veiga - Asturias) e a outro a de Ría de Abres (Trabada - Galicia), tivo lugar unha nova edición do festival Eu son Eo, un encontro coorganizado polos dous concellos, no que durante dous días hai, ademais de actuacións musicais, outras actividades que poñen en valor a cultura común das dúas bandas do río.
Cartel de "Eu son Eo", 2017

En xuño, o xa mencionado Quique Roxíos, resultou gañador do certame poético Anduriña voandeira, convocado pola Irmandade de Centros Galegos de Euskadi. O poeta asturiano de Bual, agora afincado en Donosti, presentou unha obra en galego que enviou baixo o título de Personaxe descoñecido. Cóntanos os detalles el mesmo no seu blog.

Sabemos que Héctor Acebo, xornalista de Santiso de Abres, ten tamén preparado un poemario en galego que esperamos ver pronto editado. Mentres, confórtanos ler as súas habituais colaboracións en galego en La comarca del Eo e no suplemento "A Mariña", do xornal El Progreso.

En abril, Quique Roxíos -nos últimos tempos non para- organizou na súa casa natal unha xuntanza de máis dunha ducia de persoas con ideas diferentes pero con sensibilidade cara á lingua e cultura da comarca. Parece ser que a intención é avanzar por ese camiño, buscando puntos de encontro que beneficien a causa xusta da defensa do galego do occidente de Asturias. O propio Quique redactou a crónica dese evento para a sección "Voces" da web de Prolingua.
Xuntanza en Roxíos (Foto do blog de Quique de Roxíos)
Máis alá aínda, en Xixón, seica anda nos últimos tempos o asturiano de Xío Xosé Rico e o galego de Ribadeo Toni Deaño facendo microteatro polos bares, representando con éxito en galego fragmentos de Fridom Spik de Jaureguízar. Cónstame que o feito de que o espectáculo sexa en galego non impide que o público o acolla favorablemente e se mate a rir. A ninguén se lle ocorre falar de colonización.
Portada de "Fridom Spik", de Jaureguízar

Son, se cadra, pequenos chanzos e está por ver a súa repercusión na convivencia da zona e no compromiso coa cultura común, pero un prefire interpretalos como síntomas de normalidade fronte ás augas interesadamente avoltas que baixaban hai só uns anos, cando parecía un día si e outro tamén que a raia que alguén pintou un día no mapa entre Asturias e Galicia era o Mississipi que ninguén debía atreverse a cruzar.

25.6.17

Centenario da escola "Rosalía de Castro", de Laro

Foto: http://mapas.consellodacultura.gal/escolas/,
collida á súa vez do Fondo Gráfico do Arquivo da emigración Galega.
Xa me teño referido noutras ocasións á escola de Laro, onde me meteron por primeira vez un pizarrillo na man.

Téñenme contado que o meu primeiro día non foi precisamente o máis feliz da miña vida e tamén que, cando xa ía contento coma un paxariño en abril, mandáronme para a casa un ano máis. Debín ser o expulsado máis precoz da historia do ensino, pero debe constar que foi por motivos administrativos e non disciplinarios.

Durante moito tempo aquela escoliña humilde non foi para min máis ca iso, a primeira escola, pero co paso dos anos medrou a consciencia e acabei sabendo información que me emociona:

Segundo informan na web do Consello da Cultura Galega, de onde collo os datos e as imaxes que inclúo aquí, a escola promovérona os emigrantes de Silleda en Bos Aires e foi a primeira das que crearon no concello.
Captura de pantalla da web do CCG

Nese interesante sitio pódense ver tamén os planos, coa distribución que eu aínda acordo:
Foto: http://mapas.consellodacultura.gal/escolas/
collida á súa vez do Fondo Gráfico do Arquivo da emigración Galega.

Foto: http://mapas.consellodacultura.gal/escolas/
collida á súa vez do Fondo Gráfico do Arquivo da emigración Galega.

En 1928 puxéronlle de nome nada máis e nada menos ca Rosalía de Castro.
Captura de pantalla da web do CCG.

A escola fundouse o 15 de agosto de 1908, pero o edificio inaugurouse en 1917, segundo se pode comprobar aínda nunha placa da fachada. 
Foto: http://mapas.consellodacultura.gal/escolas/
collida á súa vez do Fondo Gráfico do Arquivo da emigración Galega.

Cúmprense este ano, polo tanto, cen anos da inauguración do edificio. Xa que o centenario da fundación da escola pasou desapercibido, se cadra non sobraba agora algún tipo de conmemoración...
A escola na actualidade. Foto: http://mapas.consellodacultura.gal/escolas/
collida á súa vez do Fondo Gráfico do Arquivo da emigración Galega.
............................................
NOTA: Descúlpesenos a reprodución das imaxes sen permiso previo.

15.6.17

A praia das Catedrais na literatura galega

Un día que viña o aire a favor inventei unha materia sobre literatura clandestina. Cousas da LOMCE. Non é que trate de literatura ilegal; chámolle clandestina porque traballamos sen papeis, como lle sucede a moita xente que sobrevive na vella Europa.

Bauticeina como Literatura galega e sociedade porque había que buscarlle un nome que aceptasen no rexistro civil das autoridades, pero en confianza denominabámola así: Literatura galega clandestina. Outras veces iamos máis alá e atreviámonos con Literatura galega para ateos, porque a materia é alternativa á Relixión.

Ana, ManuelClaraMateo, Irene, RamónMaría e Simón foron os atrevidos que riscaron esa opción no impreso da matrícula do 2º de BAC que hai pouco rematou. Tratei de levalos polos camiños que unen a literatura galega co cine, coa música, coa fotografía, co audiovisual, cos novos medios de difusión, mesmo con outras artes como a escultura ou a pintura. Tamén viaxamos á inversa e crearon booktrailers, preciosos textos literarios a partir de imaxes, etc. E fixérono fermosamente.

Rematamos o curso cun traballiño sobre a presenza da praia das Catedrais na literatura galega. Fomos xuntando as pezas do puzle e despois Tania púxolle o ramo á obra cunha magnífica montaxe. Penso que ben merece a pena que se lle dediquen uns minutos, sen esquecer o remate, onde se pode comprobar que, ademais de aprender, pasámolo ben:

Non sei cales serán os camiños futuros desta materia, pero gardarei sempre na memoria o recordo desta primeira promoción, con quen tan a gusto me sentín.

6.6.17

"Tópicos sobre a lingua galega", outra vez

Tópicos sobre a lingua galega, editado pola Mesa pola Normalización Lingüística
Houbo un tipo alá en México que un día, se cadra, cargou o carro con tequila en exceso e garabateou con acerto corenta ou cincuenta follas. O tipo chamábase Juan Rulfo e a aquela tandada de cuartillas chamoulle Pedro Páramo.

É certo que tamén publicou outras cousiñas, co mesmo bo ollo para os títulos, pero o que lle deu nome foi aquela obra publicada por primeira vez no 55 e que despois se reeditou, reimprimiu, traduciu e fotocopiou centos de veces.

Se non fose disparatada a comparación, diría que uns cantos folios que unha vez escribín case a xeito de brincadeira van polo mesmo camiño.

Chameille en orixe Tópicos sobre a lingua galega e nunca pensei que chegasen moito máis alá da papeleira que hai onda a porta da miña casa. Errei: difundíronse primeiro en fotocopias, despois en formato dixital, o Concello de Ribadeo editounos por primeira vez en papel, aparecen fragmentos en libros de texto e noutras publicacións e, recentemente, acaban de editarse de novo.

Desta vez foi a Mesa pola Normalización Lingüística, a través de Mónica Pazos, quen me pediu autorización para publicalos nunha fermosa colección de peto e difundilos coincidindo co Día das Letras Galegas deste ano.

Agradezo unha vez máis tanta atención inmerecida, aplaudo e presumo da fermosa edición que deseñaron desde a MNL e, ó mesmo tempo, lamento que sexa necesario explicarlle á xente asuntos que deberían ser evidentes, desmentir afirmacións que deberían avergonzar a quen as di, tratar de facer País en tempos de demolición programada.

E que me desculpe Juan Rulfo, por metelo nesta festa con tanta desmesura.

26.4.17

Expulsións

Puerto Lápice
I
Andei polas terras do Quijote. Non estaba previsto, pero camiño do mar de plástico cadrou parada en Consuegra e, á volta, parada e fonda en Puerto Lápice.

Seguramente me custase asentarme por alá, pero gústanme as estadías ocasionais nesas terras nas que un sobe a un outeiro con muíños de vento ou sen eles e ve medio mundo. Gústanme as oliveiras en ringleira, o verde fermoso das amendoeiras, as viñas baixas que han dar un bo tinto cando chegue o día, as prazas tan abertas...

II
Á volta decátome de que levo meses con El viaje de Don Quijote de Julio Llamazares á vista, no meu escritorio, sen buscarlle acomodo despois dunha lectura que rematei hai tempo. E lembro o motivo: tiña unha débeda pendente que  me dispoño a saldar.
Portada de "El viaje de Don Quijote", de Llamazares
Llamazares é un autor que leo con agrado. Non é que adoite quedar con nada impactante do contido cando remato unha obra súa, pero déixame un pouso de sensacións agradables, unha melancolía se cadra algo depresiva pero que me reconforta.

Non foi así desta vez. Todo ía ben na viaxe ata que pasamos os Monegros. Foi unha lástima que non quedase varado alí o seu percorrido seguindo as andanzas de Don Quijote. Foi unha lástima que non rematase o papel se escribe ó vello xeito ou cascase o disco duro se escribe acorde cos tempos.

Todo ía ben, pero ó pasar os Monegros e adentrarse “Por tierras de Cataluña” escribe: 
"[...], la encargada del Museo Comarcal de l’Urgell ni siquiera se molesta en responderme en castellano, pese a que ve que no hablo catalán”.
Teño a Llamazares por un tipo sensible e sensato, por iso non entendo o malestar que transpira ese fragmento. Seguramente, a pesar de non falar catalán, Llamazares non ten problema ningún para entendelo e non vexo que mal hai en que unha conversa teña lugar en dous idiomas distintos se hai intercomprensión.

Eu, como galegofalante, funme habituando a detectar cando me entenden e cando non. Non é moi difícil. E se me entenden, non vexo necesidade de cambiar, aínda que sei que moitas veces iso molesta. Négome a ser galegocalante. Xa non sei que podemos facer os que falamos un idioma distinto do castelán para que non se pense que o facemos por amolar, senón que obramos coa mesma naturalidade coa que os da Terra Ancha falan no seu. É algo tan simple coma iso.

III
"Hay espacios que acogen, otros que te dejan estar, algunos –muchos– que te expulsan”, escribiu Xuan Bello nun dos seus saludus dominicais. Eu penso que esta atinada afirmación do de Paniceiros é aínda máis aplicable ás persoas: hai xente que te acolle; outros que te deixan estar, algúns –moitos- que te expulsan.

Que non sorprenda, portanto, o desexo de marchar.